451 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 191- دروس الحديث - യാത്രയിലെ നോമ്പിന്‍റെ വിധി

 

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ)  

യാത്രയിലെ നോമ്പിന്‍റെ വിധി

191 - عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها: (أَنَّ حَمْزَةَ بْنَ عَمْرٍو الأَسْلَمِيَّ قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم: أَأَصُومُ فِي السَّفَرِ؟ - وَكَانَ كَثِيرَ الصِّيَامِ - فَقَالَ: إنْ شِئْتَ فَصُمْ وَإِنْ شِئْتَ فَأَفْطِرْ). 

ആഇശ رضي الله عنها നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: ഹംസത്ത് ബ്നു അംറ് അൽ-അസ്‌ലമി നബി صلى الله عليه وسلم യോട് ചോദിച്ചു: "ഞാൻ യാത്രയിൽ നോമ്പ് അനുഷ്ഠിക്കണമോ?" - അദ്ദേഹം ധാരാളമായി നോമ്പ് അനുഷ്ഠിക്കുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു. അപ്പോൾ പ്രവാചകൻനബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "നിനക്ക് ഉദ്ദേശമുണ്ടെങ്കിൽ നോമ്പ് നോൽക്കാം, ഉദ്ദേശമുണ്ടെങ്കിൽ നോമ്പ് ഒഴിവാക്കാം (യാത്രയിൽ നോമ്പ് മുറിക്കാം)."

വിവരണം

    യാത്ര എന്നത് പ്രയാസങ്ങളുടെയും തളർച്ചയുടെയും ഒരു ഭാഗമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അല്ലാഹു തന്‍റെ അടിമംകള്‍ക്ക് യാത്രയിൽ മതപരമായ വിധികളിൽ വലിയ ഇളവുകൾ നൽകി കാര്യങ്ങൾ എളുപ്പമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ചില സ്വഹാബികൾ അല്ലാഹുവിലേക്ക് കൂടുതൽ അടുക്കുന്നതിനായി ഇളവുകൾക്ക് പകരം കർക്കശമായ നിയമങ്ങൾ സ്വയം പാലിച്ച് നോമ്പ് നോൽക്കാൻ താല്പര്യപ്പെട്ടിരുന്നു.

    ഹംസത്ത് ബ്നു അംറ് അൽ-അസ്‌ലമി رضي الله عنه നബി صلى الله عليه وسلم യോട് ചോദിച്ചു: "ഞാൻ യാത്രയിൽ നോമ്പ് നോൽക്കണമോ അതോ ഒഴിവാക്കണമോ?" അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم അദ്ദേഹത്തിന് ഇഷ്ടമുള്ളത് തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അനുവാദം നൽകിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "നിനക്ക് ഉദ്ദേശമുണ്ടെങ്കിൽ നോമ്പ് നോൽക്കാം, ഉദ്ദേശമുണ്ടെങ്കിൽ നോമ്പ് ഒഴിവാക്കാം."

    യാത്രയിൽ നോമ്പ് ഒഴിവാക്കുക എന്നത് നിർബന്ധമായ നോമ്പുകാർക്ക് അല്ലാഹു നൽകിയ ഒരു ഇളവാണ്. ആരെങ്കിലും അത് സ്വീകരിച്ചാൽ അത് നല്ലതാണ്. എന്നാൽ ആരെങ്കിലും അത് സ്വീകരിക്കാതെ നോമ്പ് നോറ്റാൽ അതിൽ തെറ്റൊന്നുമില്ല.

    ഹംസത്ത് ബ്നു അംറ് അൽ-അസ്‌ലമി رضي الله عنه ധാരാളമായി സുന്നത്ത് നോമ്പുകൾ നോൽക്കുന്ന വ്യക്തിയായിരുന്നു. ബുഖാരിയിലും മുസ്‌ലിമിലും വന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം അദ്ദേഹം തുടർച്ചയായി നോമ്പ് നോൽക്കുന്ന ശീലമുള്ളയാളായിരുന്നു. നോമ്പ് നിഷിദ്ധമായ പെരുന്നാൾ ദിനങ്ങളും അയ്യാമുത്തശ്‌രീഖും ഒഴികെ ബാക്കി ദിവസങ്ങളിലെല്ലാം അദ്ദേഹം നോമ്പ് നോൽക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

    യാത്രയിൽ നോമ്പ് നോൽക്കണോ അതോ ഒഴിവാക്കണോ എന്നത് നോമ്പുകാരന്‍റെ ഇഷ്ടത്തിന് നബി صلى الله عليه وسلم വിട്ടുനൽകി. "നീ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ നോൽക്കാം, ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഒഴിവാക്കാം" എന്ന മറുപടിയില്‍ നിന്ന് ഇതാണ് മനസ്സിലാക്കാന്‍ സാധിക്കുന്നത്. 

 ഇവിടെ നബി صلى الله عليه وسلم ഉദ്ദേശിച്ചത് റമദാനിലെ നിർബന്ധ നോമ്പുകളെക്കുറിച്ചാണ് എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ വിശദീകരിക്കുന്നു. കാരണം, ഇത് അല്ലാഹു നൽകിയ ഒരു 'ഇളവ്'  ആണെന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇളവുകൾ സാധാരണയായി നിർബന്ധ കാര്യങ്ങളിലാണ് വരാറുള്ളത്.

    അബൂദാവൂദ് رحمه الله റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്ന മറ്റൊരു ഹദീസ് പ്രകാരം, അദ്ദേഹം മൃഗങ്ങളെ വാടകക്ക് നൽകുന്ന (യാത്രാവശ്യങ്ങൾക്കായി) ജോലി ചെയ്യുന്ന ആളായിരുന്നു. റമദാൻ മാസത്തിൽ യാത്ര ചെയ്യേണ്ടി വരുമ്പോൾ നോമ്പ് നോൽക്കാൻ തനിക്ക് കരുത്തുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം നബി صلى الله عليه وسلم യെ അറിയിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ താല്പര്യം പരിഗണിച്ചാണ് നബി صلى الله عليه وسلم ഈ അനുവാദം നൽകിയത്.

    യാത്രയിൽ നോമ്പ് ഒഴിവാക്കുന്നത് അല്ലാഹു നൽകിയ അനുഗ്രഹവും ഇളവുമാണ്. അത് സ്വീകരിക്കുന്നവൻ ശരിയായ വഴിയിലാണ്. എന്നാൽ ഒരാൾ യാത്രയിൽ നോമ്പ് നോറ്റാൽ അത് സാധുവാകുകയും നിർബന്ധ ബാധ്യതയിൽ നിന്ന് അവൻ ഒഴിവാകുകയും ചെയ്യും.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- മതം പ്രയാസകരമല്ലെന്നും സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഇസ്‌ലാം കാര്യങ്ങൾ എളുപ്പമാക്കുന്നുവെന്നും യാത്രയിലെ നോമ്പിനുള്ള ഇളവ് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

2- യാത്രക്കാരന് നോമ്പ് നോൽക്കണോ വേണ്ടയോ എന്ന് സ്വയം തീരുമാനിക്കാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട് (ഇത് അല്ലാഹു നൽകിയ ഒരു ഇളവാണ്).

3- ഹംസത്ത് ബ്നു അംറ് യാത്രയിലും നോമ്പ് നോൽക്കാൻ കാണിച്ച ആവേശം സ്വഹാബികൾക്ക് ഇബാദത്തുകളോടുള്ള താല്പര്യത്തെ കാണിക്കുന്നു.

4- സംശയമുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ സ്വന്തം ഇഷ്ടപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കാതെ അറിവുള്ളവരോട് ചോദിച്ചറിയുക എന്നത് വിശ്വാസിയുടെ കടമയാണ്.

5- ഒരാൾക്ക് യാത്രയിൽ നോമ്പ് നോൽക്കാൻ ശാരീരിക ശേഷിയുണ്ടെങ്കിൽ അയാൾക്കത് നോൽക്കാവുന്നതാണ്; നോമ്പ് സാധുവാകുകയും ചെയ്യും.

6- നിയമം കൃത്യമായി പാലിക്കുന്നതും അല്ലാഹു നൽകിയ ഇളവുകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതും പുണ്യകരമായ കാര്യങ്ങളാണ്.

7- ഒരാളുടെ അവസ്ഥയും താല്പര്യവും മനസ്സിലാക്കി അവർക്ക് അനുയോജ്യമായ മറുപടി നൽകുന്ന നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ രീതി ഇതിൽ ദൃശ്യമാണ്.

8- യാത്രയെ 'ശിക്ഷയുടെ ഒരു ഭാഗം' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ആ സമയത്ത് അടിമകൾക്ക് ആശ്വാസം നൽകുക എന്നത് അല്ലാഹുവിന്‍റെ കാരുണ്യമാണ്.