458 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 198 دروس الحديث - മരണപ്പെട്ടയാളുടെ നോമ്പുകള്‍ നോറ്റുവീട്ടല്‍

 

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ) 

മരണപ്പെട്ടയാളുടെ നോമ്പുകള്‍ നോറ്റുവീട്ടല്‍ 

198 - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنهما قَالَ: ((جَاءَ رَجُلٌ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ. أَفَأَقْضِيهِ عَنْهَا؟ فَقَالَ: لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكَ دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ عَنْهَا؟ قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: فَدَيْنُ اللَّهِ أَحَقُّ أَنْ يُقْضَى)) .
وَفِي رِوَايَةٍ: ((جَاءَتِ امْرَأَةٌ إلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، إنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ نَذْرٍ. أَفَأَصُومُ عَنْهَا؟ فَقَالَ: أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ فَقَضَيْتِيهِ، أَكَانَ ذَلِكَ يُؤَدِّي عَنْهَا؟ فَقَالَتْ: نَعَمْ. قَالَ: فَصُومِي عَنْ أُمِّكِ)) .

അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു അബ്ബാസ് رضي الله عنهما നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: ഒരാൾ നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ അടുക്കൽ വന്ന് ചോദിച്ചു: "അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലേ, എന്‍റെ ഉമ്മ മരണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അവർക്ക് ഒരു മാസത്തെ നോമ്പ് കടമുണ്ട്. അത് അവർക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ നോറ്റു വീട്ടേണ്ടതുണ്ടോ?" അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم ചോദിച്ചു: "നിന്‍റെ ഉമ്മക്ക് വല്ല കടവുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ നീ അത് വീട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നോ?" അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "അതെ". നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "എങ്കിൽ അല്ലാഹുവിനോടുള്ള കടമാണ് വീട്ടാൻ ഏറ്റവും അർഹമായത്."

    മറ്റൊരു നിവേദനത്തിൽ ഇപ്രകാരം വന്നിരിക്കുന്നു: ഒരു സ്ത്രീ നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ  അടുക്കൽ വന്ന് ചോദിച്ചു: "അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലേ, എന്‍റെ ഉമ്മ മരണപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അവർക്ക് ഒരു 'നേർച്ച നോമ്പ്' കടമുണ്ട്. അവർക്ക് വേണ്ടി ഞാൻ നോമ്പ് അനുഷ്ഠിക്കട്ടെയോ?" അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم ചോദിച്ചു: "നിന്‍റെ ഉമ്മക്ക് വല്ല കടവുമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ നീ അത് വീട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നെങ്കിൽ അത് അവർക്ക്  ഉപകാരപ്പെടുമായിരുന്നോ?" ആ സ്ത്രീ പറഞ്ഞു: "അതെ". നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "എങ്കിൽ നിന്‍റെ ഉമ്മക്ക് വേണ്ടി നീ നോമ്പ് അനുഷ്ഠിക്കുക."

വിവരണം

    അബ്ദുല്ലാഹിബ്നു അബ്ബാസ് رضي الله عنهما നിവേദനം ചെയ്ത ഈ ഹദീസിൽ രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സംഭവങ്ങൾ (ഒരാളും ഒരു സ്ത്രീയും നബി صلى الله عليه وسلم യെ സമീപിക്കുന്നത്) പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. സന്ദർഭങ്ങളിൽ നിന്ന് ഇവ രണ്ടും രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സംഭവങ്ങളാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.

    ഒന്നാമത്തെ സംഭവം: ഒരു വ്യക്തി നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ അടുക്കൽ വന്ന് തന്‍റെ ഉമ്മ ഒരു മാസത്തെ നോമ്പ് (അത് റമദാനോ, നേർച്ചയോ, പ്രായശ്ചിത്തമോ ആകാം) ബാക്കിയാക്കി മരണപ്പെട്ട വിവരം അറിയിച്ചു. തനിക്ക് അത് വീട്ടാൻ കഴിയുമോ എന്ന് അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു.

  രണ്ടാമത്തെ സംഭവം: ഒരു സ്ത്രീ വന്ന് തന്‍റെ ഉമ്മ ഒരു 'നേർച്ച നോമ്പ്' പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് മരണപ്പെട്ട വിവരം അറിയിക്കുകയും തനിക്ക് അത് നോറ്റ് വീട്ടാമോ എന്ന് ആരായുകയും ചെയ്തു.

    രണ്ടുപേർക്കും നബി صلى الله عليه وسلم നൽകിയ മറുപടി "അതെ, അവർക്ക് വേണ്ടി നീ നോമ്പ് നോൽക്കുക" എന്നായിരുന്നു.

    കാര്യം കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കാൻ നബി صلى الله عليه وسلم ഒരു ഉദാഹരണം നൽകി: "നിന്‍റെ ഉമ്മക്ക് മറ്റൊരാളോട് സാമ്പത്തികമായ കടമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ നീ അത് വീട്ടിക്കൊടുക്കുമായിരുന്നോ?" അവർ "അതെ" എന്ന് മറുപടി നൽകി. അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "എങ്കിൽ അല്ലാഹുവിനോടുള്ള കടമാണ് വീട്ടാൻ ഏറ്റവും അർഹമായത്." മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള കടം വീട്ടൽ നിർബന്ധമാണെങ്കിൽ, അല്ലാഹുവിനോടുള്ള ആരാധനയിലെ കടം വീട്ടൽ അതിനേക്കാൾ പ്രധാനമാണെന്ന് ഇതിലൂടെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

ഈ ഹദീസില്‍ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാവുന്ന കാര്യങ്ങള്‍:

    വലിയ്യ് (ബന്ധു) എന്നാൽ ആര്? മരണപ്പെട്ടയാളുടെ എല്ലാ അടുത്ത ബന്ധുക്കളും 'വലിയ്യ്' എന്ന പരിധിയിൽ വരും. അയാളുടെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് അവകാശികളാകുന്നവർക്കാണ് ഇതിൽ കൂടുതൽ ബാധ്യതയുള്ളത്. അവർ നോമ്പ് നോൽക്കുന്നതിലൂടെ അയാളുടെ ബാധ്യത ഒഴിവായിപ്പോകുന്നു.

    നോമ്പിന് പകരം ഭക്ഷണം (ഫിദ്'യ) : ബന്ധുക്കൾക്ക് നോമ്പ് നോൽക്കാൻ സാധിക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഓരോ നോമ്പിനും പകരമായി ഓരോ പാവപ്പെട്ടവന് ഭക്ഷണം നൽകാവുന്നതാണ്.

    നോമ്പ് വീട്ടേണ്ടതില്ലാത്ത സാഹചര്യങ്ങൾ:

• നോറ്റ് വീട്ടാന്‍ സമയം ലഭിക്കാത്തവർ: ഒരാൾ രോഗം കാരണം നോമ്പ് ഒഴിവാക്കി, പക്ഷേ രോഗം മാറുന്നതിന് മുൻപ് തന്നെ മരണപ്പെട്ടാൽ അദ്ദേഹം കുറ്റക്കാരനല്ല. അദ്ദേഹത്തിന് വേണ്ടി ബന്ധുക്കൾ നോമ്പ് നോൽക്കുകയോ ഭക്ഷണം നൽകുകയോ വേണ്ടതില്ല.

• ബോധപൂർവ്വം ഉപേക്ഷിച്ചവർ: യാതൊരു കാരണവുമില്ലാതെ അശ്രദ്ധകൊണ്ടും അലസത കൊണ്ടും നോമ്പ് ഉപേക്ഷിച്ചവർക്ക് വേണ്ടി ബന്ധുക്കൾ നോൽക്കുന്നതുകൊണ്ട് ഫലമില്ലെന്ന് ഒരു വിഭാഗം പണ്ഡിതർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. കാരണം അവർ അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ച സമയപരിധി ബോധപൂർവ്വം ലംഘിച്ചവരാണ്.

   നോമ്പ് എന്ന ആരാധനയിൽ മറ്റൊരാൾക്ക് വേണ്ടി പകരക്കാരനാകുന്നത് (ബന്ധുക്കൾ വഴി) അനുവദനീയമാണെന്ന് ഈ ഹദീസ് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- മരണപ്പെട്ടവർക്ക്  വേണ്ടി നോമ്പ് നോറ്റുവീട്ടൽ നിയമപരമായ കാര്യമാണ്; അത് നേർച്ചയായാലും മതപരമായി നിർബന്ധമായ നോമ്പായാലും ശരി.

2- മരണപ്പെട്ട വ്യക്തി ബാക്കിയാക്കിയ നേർച്ച നോമ്പുകൾ നോറ്റുവീട്ടല്‍ അനിവാര്യമാണ്.

3- കാര്യങ്ങൾ കൂടുതൽ വ്യക്തമാക്കാനും കേൾവിക്കാരന്‍റെ മനസ്സിൽ ആഴത്തിൽ പതിയാനും ഉദാഹരണങ്ങൾ നിരത്തുന്നത് ഉത്തമമായ അധ്യാപന രീതിയാണ്.

4- മാതാപിതാക്കളുടെ മരണശേഷം അവർ ബാക്കിയാക്കിയ നേർച്ചകളും കടങ്ങളും വീട്ടിക്കൊടുക്കുന്നത് അവർക്ക് ചെയ്യുന്ന വലിയ നന്മയാണ്.

5- ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങൾ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നതിന് ഖിയാസ് (അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു കാര്യത്തെ മറ്റൊന്നിനോട് താരതമ്യം ചെയ്യുക) ഒരു ശറഇയ്യായ തെളിവാണ്.

6- മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള കടങ്ങൾ വീട്ടാൻ നാം ബാധ്യസ്ഥരാണെങ്കിൽ, അല്ലാഹുവിനോടുള്ള കടങ്ങൾ വീട്ടാനാണ് കൂടുതൽ മുൻഗണന നൽകേണ്ടത്.

7- മരണപ്പെട്ടയാളുടെ സ്വത്തിൽ നിന്ന് കടങ്ങൾ വീട്ടാൻ തുനിയുമ്പോൾ, മനുഷ്യരുടെ കടങ്ങളോടൊപ്പം തന്നെ സകാത്ത് പോലുള്ള അല്ലാഹുവിന്‍റെ സാമ്പത്തിക അവകാശങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകണം.

8- അറിവ് നേടുന്നതിനും ശരിയായ ബോധ്യത്തോടെ അല്ലാഹുവിനെ ആരാധിക്കുന്നതിനും സ്വഹാബികൾ കാണിച്ചിരുന്ന അതീവ താല്പര്യം ഇതിൽ വ്യക്തമാണ്.

9- അല്ലാഹുവിനോടുള്ള ഉടമ്പടികളും കടമകളും നിറവേറ്റുന്നതിലുള്ള ജാഗ്രത.

10- കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കി ആരാധനകളിൽ ഏർപ്പെടുക.