561 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 301 دروس الحديث - സമ്പത്ത് വസ്വിയ്യത്ത് ചെയ്യുമ്പോള്‍ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്

 

 

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ) 

സമ്പത്ത് വസ്വിയ്യത്ത് ചെയ്യുമ്പോള്‍ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്

301 - عَنْ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ رضي الله عنه قَالَ: (جَاءَني رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعُودُنِي عَامَ حَجَّةِ الْوَدَاعِ مِنْ وَجَعٍ اشْتَدَّ بِي فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، قَدْ بَلَغَ بِي مِنْ الْوَجَعِ مَا تَرَى، وَأَنَا ذُو مَالٍ، وَلا يَرِثُنِي إلاَّ ابْنَةٌ أَفَأَتَصَدَّقُ بِثُلُثَيْ مَالِي؟ قَالَ: لا، قُلْتُ: فَالشَّطْرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: لا، قُلْت: فَالثُّلُثُ قَالَ: الثُّلُثُ، وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ، إِنَّكَ أَنْ تَذَرَ ورَثَتَكَ أَغنياءَ خيرٌ منْ أَنْ تَذَرَهمْ عالَةً يَتَكَفَّفونَ النَّاسَ، وإنَّكَ لَنْ تُنْفِقَ نَفَقَةً تَبْتَغِي بِهَا وَجْهَ اللَّهِ إلاَّ أُجِرْتَ بِهَا، حَتَّى مَا تَجْعَلُ فِي فِي امْرَأَتِكَ. قَالَ: قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ أُخَلَّفُ بَعْدَ أَصْحَابِي؟ قَالَ: إنَّكَ لَنْ تُخَلَّفَ فَتَعْمَلَ عَمَلاً تَبْتَغِي بِهِ وَجْهَ اللَّهِ إلاَّ ازْدَدْت بِهِ دَرَجَةً وَرِفْعَةً، وَلَعَلَّكَ أَنْ تُخَلَّفَ حَتَّى يَنْتَفِعَ بِكَ أَقْوَامٌ، وَيُضَرُّ بِكَ آخَرُونَ. اللَّهُمَّ أَمْضِ لأَصْحَابِي هِجْرَتَهُمْ، وَلا تَرُدَّهُمْ عَلَى أَعْقَابِهِمْ، لَكِنِ الْبَائِسُ سَعْدُ بْنُ خَوْلَةَ يَرْثِي لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ مَاتَ بِمَكَّةَ)) . 

സഅ്ദ് ബിൻ അബി വഖാസ് رضي الله عنه നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: വിടവാങ്ങൽ ഹജ്ജിന്‍റെ വർഷം എനിക്ക് കഠിനമായ രോഗം ബാധിച്ചപ്പോൾ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم എന്നെ സന്ദർശിക്കാൻ വന്നു. അപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞു: "അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലേ, അങ്ങു കാണുന്നതുപോലെ രോഗം എന്നെ അങ്ങേയറ്റം തളർത്തിയിരിക്കുന്നു. ഞാൻ വലിയ സമ്പത്തുള്ളവനാണ്, എന്നാൽ ഒരു മകളല്ലാതെ മറ്റാരും എനിക്ക് അനന്തരാവകാശിയായിട്ട് ഇല്ല. അതിനാൽ എന്‍റെ സമ്പത്തിന്‍റെ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗം ഞാൻ ധർമ്മം ചെയ്യട്ടെയോ?"

അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: വേണ്ട.

ഞാൻ ചോദിച്ചു: എങ്കിൽ പകുതിയായാലോ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലേ?

അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: വേണ്ട.

ഞാൻ ചോദിച്ചു: എങ്കിൽ മൂന്നിലൊന്ന് ആയാലോ?

അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: മൂന്നിലൊന്ന് ആകാം, എന്നാൽ മൂന്നിലൊന്ന് തന്നെ കൂടുതലാണ്. നിന്‍റെ അനന്തരാവകാശികളെ ജനങ്ങളോട് കൈനീട്ടുന്ന ദരിദ്രരായി വിട്ടുപോകുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലത്, അവരെ ഐശ്വര്യമുള്ളവരായി വിട്ടുപോകുന്നതാണ്. അല്ലാഹുവിന്‍റെ പ്രതിഫലം കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നീ എന്ത് ചെലവഴിച്ചാലും അതിന് നിനക്ക് പ്രതിഫലം ലഭിക്കാതിരിക്കില്ല, നിന്‍റെ ഭാര്യയുടെ വായിൽ നീ വെച്ചുകൊടുക്കുന്ന (ഒരു ഉരുള) ഭക്ഷണത്തിന് പോലും.

സഅ്ദ് رضي الله عنه പറയുന്നു: അപ്പോൾ ഞാൻ ചോദിച്ചു: അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലേ, എന്‍റെ കൂട്ടുകാരെല്ലാം പോയിട്ടും ഞാൻ ഇവിടെ (മക്കയിൽ) അവശേഷിക്കപ്പെടുമോ?

അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: നീ ഇവിടെ അവശേഷിക്കപ്പെടുകയും അല്ലാഹുവിന്‍റെ പ്രതിഫലം കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് എന്തെങ്കിലും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് നിന്‍റെ പദവിയും ഔന്നത്യവും വർദ്ധിപ്പിക്കുകയേയുള്ളൂ. ഒരുപക്ഷേ നീ ഇനിയും ഏറെക്കാലം ജീവിച്ചേക്കാം; അങ്ങനെ നിന്നിലൂടെ ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾക്ക് ഉപകാരം ലഭിക്കാനും മറ്റൊരു വിഭാഗത്തിന് (ശത്രുക്കൾക്ക്) ഉപദ്രവം സംഭവിക്കാനും ഇടയുണ്ട്. അല്ലാഹുവേ, എന്‍റെ അനുചരന്മാരുടെ ഹിജ്‌റ നീ പൂർത്തിയാക്കിക്കൊടുക്കേണമേ, അവരെ പിന്തിരിപ്പിക്കരുതേ.

എന്നാൽ പാവം സഅ്ദ് ബിൻ ഖൗല! അദ്ദേഹം മക്കയിൽ വെച്ച് മരണപ്പെട്ടതിൽ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم  ഖേദം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

• يَعُودُنِي:  എന്നെ സന്ദർശിക്കുന്നു.
• تَذَرَهمْ : നീ അവരെ വിട്ടുപോകുന്നു / ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
• عالَةً: ദരിദ്രർ.
• يَتَكَفَّفونَ : (സഹായത്തിനായി) ജനങ്ങൾക്ക് നേരെ കൈനീട്ടുന്നു.

വിവരണം

  ഹജ്ജത്തുല്‍ വദാഇന്‍റെ സമയത്ത് മക്കയില്‍ വെച്ച് സഅ്ദ് ബിൻ അബി വഖാസ് رضي الله عنه കഠിനമായി രോഗബാധിതനായി. മരണം സംഭവിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഭയപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ നബി  صلى الله عليه وسلم തന്‍റെ അനുചരന്മാരെ അന്വേഷിക്കുന്നതും ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതും പതിവാക്കിയതുപോലെ അദ്ദേഹത്തെയും സന്ദർശിച്ചു. തന്‍റെ സമ്പത്തിന്‍റെ വലിയൊരു ഭാഗം ധർമ്മം ചെയ്യാൻ സഅ്ദ് رضي الله عنه തയ്യാറായതായി അദ്ദേഹം നബി  صلى الله عليه وسلم യെ അറിയിച്ചു. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലേ, എനിക്ക് മരണം ഭയപ്പെടുന്ന രീതിയിൽ രോഗം കഠിനമായിരിക്കുന്നു. ഞാൻ ധാരാളം സമ്പത്തുള്ളവനാണ്. എന്നാൽ എന്‍റെ ദാരിദ്ര്യവും കഷ്ടപ്പാടും ഭയപ്പെടേണ്ടതായ ദുർബലരായ അവകാശികളായി ഒരു മകളല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല. അതിനാൽ എന്‍റെ പുണ്യപ്രവൃത്തിയായി സമ്പത്തിന്‍റെ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭാഗം ഞാൻ ധർമ്മം ചെയ്യട്ടെയോ?"

നബി  صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: വേണ്ട. 

അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: എങ്കിൽ പകുതിയായാലോ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂലേ? 

അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: വേണ്ട. 

അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു: എങ്കിൽ മൂന്നിലൊന്ന്? ദാനം ചെയ്യട്ടെയോ? 

അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: മൂന്നിലൊന്ന് ധർമ്മം ചെയ്യുന്നതിൽ വിരോധമില്ല, എങ്കിലും മൂന്നിലൊന്ന് തന്നെ കൂടുതലാണ്. 

സമ്പത്തിന്‍റെ വലിയൊരു ഭാഗം ധർമ്മം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് വിലക്കിയതിന്‍റെ കാരണങ്ങൾ (ഹിക്മത്ത്) രണ്ട് കാര്യങ്ങളിലൂടെ നബി  صلى الله عليه وسلم വിശദീകരിച്ചു:

1. അദ്ദേഹം മരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, തന്‍റെ അനന്തരാവകാശികളെ മറ്റുള്ളവരുടെ കാരുണ്യത്തിന് വിട്ടുനൽകാതെ, സ്വന്തം സമ്പത്ത് കൊണ്ട് ഐശ്വര്യമുള്ളവരായി വിട്ടുപോകുന്നതാണ് ഉത്തമം.

2. ഇനി അദ്ദേഹം ജീവിക്കുകയാണെങ്കിൽ, തന്‍റെ സമ്പത്ത് മതപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ ചെലവഴിക്കുകയും അതിലൂടെ അല്ലാഹുവിന്‍റെ പ്രതിഫലം നേടുകയും ചെയ്യാം. സ്വന്തം ഭാര്യക്ക് നൽകുന്ന ഭക്ഷണം പോലെയുള്ള നിർബന്ധമായ ചെലവുകൾക്ക് പോലും അദ്ദേഹത്തിന് പ്രതിഫലം ലഭിക്കും.

തുടർന്ന്, താൻ അല്ലാഹുവിനുവേണ്ടി ഹിജ്‌റ പോന്ന മക്കയിൽ വെച്ച് തന്നെ മരിക്കുമോ എന്ന് സഅ്ദ് رضي الله عنه ഭയപ്പെട്ടു. അത് തന്‍റെ ഹിജ്‌റയുടെ പ്രതിഫലം കുറക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. എന്നാൽ അദ്ദേഹം ഹിജ്‌റ പോന്ന നാട്ടിൽ നിർബന്ധിതനായി തങ്ങേണ്ടി വരില്ലെന്നും, അല്ലാഹുവിന്‍റെ പ്രീതിക്കായി അവിടെ ചെയ്യുന്ന ഓരോ പ്രവർത്തിയും അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പദവികൾ വർദ്ധിപ്പിക്കുമെന്നും നബി صلى الله عليه وسلم അദ്ദേഹത്തെ അറിയിച്ചു. കൂടാതെ, അദ്ദേഹം രോഗമുക്തനാകുമെന്നും അദ്ദേഹം വഴി വിശ്വാസികൾക്ക് ഉപകാരവും സത്യനിഷേധികൾക്ക് ദോഷവും സംഭവിക്കുമെന്ന സന്തോഷവാർത്തയും അവിടുന്ന് നൽകി.

സത്യസന്ധനായ നബി صلى الله عليه وسلم പ്രവചിച്ചതുപോലെ തന്നെ സംഭവിച്ചു. സഅ്ദ് رضي الله عنه രോഗമുക്തനാവുകയും പേർഷ്യൻ യുദ്ധത്തിലെ സൈന്യാധിപനായി മാറുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം വഴി ഇസ്‌ലാമിനും മുസ്‌ലിംകൾക്കും വലിയ വിജയങ്ങൾ അല്ലാഹു നൽകുകയും ബഹുദൈവ വിശ്വാസികളെ അദ്ദേഹം പരാജയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

അനന്തരം, തന്‍റെ അനുചരന്മാരുടെ ഹിജ്‌റയുടെ പദവികൾ പൂർത്തിയാക്കി നൽകാനും അവരെ മതം ഉപേക്ഷിക്കാനോ ഹിജ്‌റ പോന്ന നാട്ടിലേക്ക് മടങ്ങാനോ ഇടയാക്കരുതേ എന്ന് നബി  صلى الله عليه وسلم പ്രാർത്ഥിച്ചു. അല്ലാഹു ആ പ്രാർത്ഥന സ്വീകരിച്ചു. അവസാനം നബി  صلى الله عليه وسلم സഅ്ദ് ബിൻ ഖൗലയെ ഓർത്തു. അദ്ദേഹം മക്കയിൽ നിന്ന് ഹിജ്‌റ പോയവരിൽ ഒരാളായിരുന്നുവെങ്കിലും മക്കയിൽ വെച്ച് തന്നെ മരിക്കാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിധി. ഹിജ്‌റ പോന്ന മണ്ണിൽ വെച്ച് തന്നെ മരണപ്പെടുന്നത് അവർ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നില്ലാത്തതിനാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ കാര്യത്തിൽ നബി  صلى الله عليه وسلم ദുഃഖം പ്രകടിപ്പിച്ചു.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- രോഗിയെ സന്ദർശിക്കൽ സുന്നത്താണ്. അടുത്ത ബന്ധുക്കൾക്കും സുഹൃത്തുക്കൾക്കും ഇതിന് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

2- പരാതിപ്പെടാനോ അല്ലാഹുവിന്‍റെ വിധിയിൽ അതൃപ്തി പ്രകടിപ്പിക്കാനോ അല്ല എങ്കിൽ, തന്‍റെ രോഗത്തെക്കുറിച്ചും അതിന്‍റെ തീവ്രതയെക്കുറിച്ചും മറ്റുള്ളവരോട് പറയുന്നത് അനുവദനീയമാണ്. രോഗനിർണ്ണയത്തിന് സഹായിക്കുന്ന ഡോക്ടറോടോ ചികിത്സിക്കുന്നവർക്കോ കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കിക്കൊടുക്കുന്നത് ഉചിതമാണ്.

3- എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പണ്ഡിതന്മാരോട് ഉപദേശം തേടുന്നതും അവരോട് ഫത്‌വ ചോദിക്കുന്നതും ഉത്തമമാണ്.

4- ശരീഅത്ത് അനുവദിച്ച മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണെങ്കിൽ ധനം സമ്പാദിക്കുന്നത് അനുവദനീയമാണ്.

5- വസ്വിയ്യത്ത് ചെയ്യുന്നത് നല്ല കാര്യമാണ്. അത് ഒരാളുടെ ആകെ സ്വത്തിന്‍റെ മൂന്നിലൊന്നോ അതിൽ കുറവോ മാത്രമേ ആകാൻ പാടുള്ളൂ (ധാരാളം സമ്പത്തുള്ളവനാണെങ്കിലും).

6- അനന്തരാവകാശികളുടെ അവകാശം പരിഗണിച്ച്, ധർമ്മം ചെയ്യുന്നത് മൂന്നിലൊന്നിലും കുറവാകുന്നതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.

7- അനന്തരാവകാശികൾക്ക് സമ്പത്തിന്‍റെ ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ, അത് ദൂരെയുള്ളവർക്ക് ധർമ്മം ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ നല്ലത് അവർക്കായി മാറ്റിവെക്കുന്നതാണ്. ഒരാളുടെ നന്മക്ക് ഏറ്റവും അർഹർ അയാളുടെ അനന്തരാവകാശികളാണ്.

8- നല്ല നിയ്യത്തോടു കൂടി ഭാര്യക്കും മക്കൾക്കും വേണ്ടി ചെലവഴിക്കുന്നത് മഹത്തായ ഒരു ആരാധനയാണ്.

9- അല്ലാഹുവിനും അവന്‍റെ ദീനിനും വേണ്ടി ഒരു നാട്ടിൽ നിന്ന് ഹിജ്‌റ പോയാൽ, പിന്നീട് അവിടെ താമസിക്കാനായി മടങ്ങരുത്. എന്നാൽ ഉദ്ദേശിക്കാതെ അവിടെ താമസിക്കേണ്ടി വന്നാൽ കുഴപ്പമില്ല.

10- സഅ്ദ് رضي الله عنه രോഗമുക്തനാകുമെന്നും അദ്ദേഹത്തിലൂടെ പലർക്കും ഉപകാരവും മറ്റു ചിലർക്ക് ഉപദ്രവവും സംഭവിക്കുമെന്ന നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ പ്രവചനം ഒരു മുഅ്ജിസത്താണ്. അത് പിന്നീട് സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം പേർഷ്യൻ നാടുകൾ കീഴടക്കുകയും അതുവഴി മുസ്‌ലിംകൾക്ക് പ്രതാപവും സത്യനിഷേധികൾക്ക് നാശവും സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു.

11- സ്വഹാബികളുടെ ആത്മാർത്ഥമായ തീരുമാനവും നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ അനുഗൃഹീത പ്രാർത്ഥനയും കാരണം മക്കയിൽ നിന്നുള്ള അവരുടെ ഹിജ്‌റയെ അല്ലാഹു പൂർണ്ണമായി സ്വീകരിച്ചു.

12- അല്ലാഹുവിനുവേണ്ടി ഉപേക്ഷിച്ചുപോന്ന നാട്ടിലേക്ക് (മക്ക) തിരിച്ചുപോയി സ്ഥിരതാമസമാക്കുന്നത് സ്വഹാബികൾ ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. തന്‍റെ കർമ്മങ്ങൾ അല്ലാഹു സ്വീകരിക്കണമെന്ന കാര്യത്തിൽ അവർ അതീവ ജാഗ്രതയുള്ളവരായിരുന്നു.