570 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 310 دروس الحديث - വിവാഹ ബന്ധം നിഷിദ്ധമായവര്‍

 

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ) 

വിവാഹ ബന്ധം നിഷിദ്ധമായവര്‍

310 - عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ بِنْتِ أَبِي سُفْيَانَ رضي الله عنها أَنَّهَا قَالَتْ: (يَا رَسُولَ اللَّهِ، انْكِحْ أُخْتِي ابْنَةَ أَبِي سُفْيَانَ قَالَ: أَوَتُحِبِّينَ ذَلِكَ؟ فَقُلْتُ: نَعَمْ، لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ، وَأَحَبُّ مَنْ شَارَكَنِي فِي خَيْرٍ أُخْتِي: فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم: إنَّ ذَلِكَ لا يَحِلُّ لِي. قَالَتْ: إنَّا نُحَدَّثُ أَنَّك تُرِيدُ أَنْ تَنْكِحَ بِنْتَ أَبِي سَلَمَةَ قَالَ: بِنْتَ أُمِّ سَلَمَةَ؟ قَالَتْ: قُلْت: نَعَمْ، قَالَ: إنَّهَا لَوْ لَمْ تَكُنْ رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي، مَا حَلَّتْ لِي إنَّهَا لابْنَةُ أَخِي مِنْ الرَّضَاعَةِ، أَرْضَعَتْنِي وَأَبَا سَلَمَةَ ثُوَيْبَةُ فَلا تَعْرِضْنَ عَلِيَّ بَنَاتِكُنَّ وَلا أَخَوَاتِكُنَّ. قَالَ عُرْوَةُ وَثُوَيْبَةُ: مَوْلاةٌ لأَبِي لَهَبٍ أَعْتَقَهَا، فَأَرْضَعَتْ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا مَاتَ أَبُو لَهَبٍ رَآهُ بَعْضُ أَهْلِهِ بِشَرِّ حِيبَةٍ فَقَالَ لَهُ: مَاذَا لَقِيتَ؟ قَالَ أَبُو لَهَبٍ: لَمْ أَلْقَ بَعْدَكُمْ خَيْراً، غَيْرَ أَنِّي سُقِيتُ فِي هَذِهِ بِعَتَاقَتِي ثُوَيْبَةَ) .

ഉമ്മു ഹബീബ ബിന്‍ത് അബീ സുഫ്‌യാൻ رضي الله عنها  നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അവർ പറഞ്ഞു: അല്ലാഹുവിന്‍റെ ദൂതരേ, എന്‍റെ സഹോദരിയായ (അബൂ സുഫ്‌യാന്‍റെ മകളെ) അങ്ങ് വിവാഹം കഴിച്ചാലും. പ്രവാചകൻ صلى الله عليه وسلم ചോദിച്ചു: "നീ അത് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുവോ?" ഞാൻ പറഞ്ഞു: "അതെ, അങ്ങേക്ക് ഒരേയൊരു ഭാര്യ മാത്രമായിരിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. എനിക്ക് ലഭിക്കുന്ന നന്മകളിൽ എന്‍റെ കൂടെ പങ്കാളിയാകാൻ എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ എന്‍റെ സഹോദരിയാണ്." അപ്പോൾ റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: തീർച്ചയായും അത് എനിക്ക് അനുവദനീയമല്ല (രണ്ട് സഹോദരിമാരെ ഒരേസമയം വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് ഇസ്‌ലാമിൽ വിലക്കപ്പെട്ടതാണ്).  ഞാൻ പറഞ്ഞു: അല്ലാഹുവിന്‍റെ ദൂതരേ, അങ്ങ് അബൂ സലമയുടെ മകളെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതായി ഞങ്ങളോട് പറയപ്പെടുന്നുണ്ടല്ലോ?" നബി صلى الله عليه وسلم ചോദിച്ചു: "ഉമ്മു സലമയുടെ മകളെയോ?" ഞാൻ പറഞ്ഞു: "അതെ." നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "അവൾ എന്‍റെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള വളർത്തുമകൾ (റബീബത്ത്) ആയിരുന്നില്ലെങ്കിൽ പോലും എനിക്ക് അനുവദനീയമാകുമായിരുന്നില്ല. കാരണം അവൾ മുലകുടി ബന്ധത്തിലൂടെ എന്‍റെ സഹോദരന്‍റെ മകളാണ്. സുവൈബ എന്ന സ്ത്രീ എന്നെയും അബൂ സലമയെയും മുലയൂട്ടിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ നിങ്ങളുടെ പെൺമക്കളെയോ നിങ്ങളുടെ സഹോദരിമാരെയോ വിവാഹം കഴിക്കാനായി നിങ്ങൾ എനിക്ക് മുന്നിൽ സമർപ്പിക്കരുത്."

  ഉർവ رضي الله عنه പറയുന്നു: സുവൈബ അബൂലഹബിന്‍റെ അടിമയായിരുന്നു, അവൻ അവളെ മോചിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ അവൾ നബി صلى الله عليه وسلم യെ മുലയൂട്ടി. അബൂലഹബ് മരണപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്‍റെ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ചിലർ അദ്ദേഹത്തെ വളരെ മോശമായ അവസ്ഥയിൽ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുകയുണ്ടായി. അവർ ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?' അബൂലഹബ് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളെ പിരിഞ്ഞതിനു ശേഷം എനിക്ക് യാതൊരു നന്മയും ലഭിച്ചിട്ടില്ല. എങ്കിലും സുവൈബയെ മോചിപ്പിച്ചതിന്‍റെ പേരിൽ ഇതിലൂടെ (വിരൽ തുമ്പിലൂടെ) എനിക്ക് അല്പം കുടിക്കാൻ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്.

• حِيبَةٍ: അവസ്ഥ, സാഹചര്യം.

• لَسْتُ لَكَ بِمُخْلِيَةٍ : ഞാൻ അങ്ങയുടെ ഒരേയൊരു ഭാര്യ മാത്രമല്ലല്ലോ, (മറ്റു ഭാര്യമാരുള്ള സ്ഥിതിക്ക് എന്‍റെ സഹോദരിയും ആ നന്മയിൽ പങ്കാളിയാകട്ടെ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ).

• رَبِيبَتِي فِي حَجْرِي : എന്‍റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളരുന്ന മകൾ. (رَبِيبَة) എന്നാൽ ഭാര്യയുടെ മുൻഭർത്താവിലുള്ള പെൺമകൾ എന്നാണ് അർത്ഥം.

വിവരണം

 അബൂ സുഫ്‌യാന്‍റെ മകൾ ഉമ്മു ഹബീബ رضي الله عنها സത്യവിശ്വാസികളുടെ മാതാക്കളിൽ (ഉമ്മഹാത്തുൽ മുഅ്മിനീൻ) ഒരാളാണ്. റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യുമായുള്ള വിവാഹ ജീവിതത്തിൽ അവർ ഏറെ ഭാഗ്യം സിദ്ധിച്ചവളും സന്തുഷ്ടയുമായിരുന്നു. അത് അങ്ങനെതന്നെ ആകേണ്ടതുമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, തന്‍റെ സഹോദരി 'ഹംന ബിന്‍ത് അബീ സുഫ്‌യാനെ'- സ്വഹീഹ് മുസ്‌ലിമിൽ അവരുടെ പേര് 'അസ്സ' (عزة) ആണെന്നും കാണാം- വിവാഹം കഴിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നതായി വ്യക്തമാക്കുന്നു. 

  അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم ചോദിച്ചു: "നീ അത് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നുവോ?!" സ്ത്രീകളുടെ പ്രകൃതിപരമായ ഈര്‍ഷ്യത (غيرة) നിലനിൽക്കെ, തന്‍റെ ഭർത്താവ് മറ്റൊരു സ്ത്രീയെക്കൂടി വിവാഹം കഴിക്കാൻ അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടതിലുള്ള അത്ഭുതം പ്രകടിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള ഒരു ചോദ്യമായിരുന്നു അത്. അവർ പറഞ്ഞു: "അതെ, ഞാൻ അത് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു."

    തുടർന്ന്, നബി صلى الله عليه وسلم തന്‍റെ സഹോദരിയെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നതിൽ തന്‍റെ മനസ്സ് പാകപ്പെട്ടതിന്‍റെ കാരണം അവർ വിശദീകരിച്ചു: നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ ഭാര്യമാരിൽ ഒരാളായി തനിക്ക് മറ്റ് സ്ത്രീകളുമായി പങ്കുചേരേണ്ടി വരിക എന്നത് അനിവാര്യമായ കാര്യമാണ്, തനിക്ക് മാത്രമായി നബി صلى الله عليه وسلم യെ ലഭിക്കുകയില്ല. എങ്കിൽ, ഈ വലിയ നന്മയിൽ എന്നോടൊപ്പം പങ്കാളിയാകുന്നത് എന്‍റെ സഹോദരിയായിരിക്കുന്നതാണ് നല്ലത് (എന്നതാണ് അവരുടെ ചിന്ത). 

 രണ്ട് സഹോദരിമാരെ ഒരേസമയം വിവാഹത്തിൽ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടുന്നത് ഹറാമാണെന്ന വിവരം അവർക്ക് അറിയാമായിരുന്നില്ല എന്നത് കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ആവശ്യപ്പെട്ടത്. അതുകൊണ്ടാണ് നബി صلى الله عليه وسلم അവരോട് അവരുടെ സഹോദരി തനിക്ക് അനുവദനീയമല്ലെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയത്.

 നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "തീർച്ചയായും അത് എനിക്ക് അനുവദനീയമല്ല." കാരണം, അതിൽ രണ്ട് സഹോദരിമാരെ ഒരേസമയം വിവാഹത്തിൽ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടലുണ്ട്. അത് വിശുദ്ധ ഖുർആന്‍റെ വ്യക്തമായ കൽപ്പനയിലൂടെ നിഷിദ്ധമാക്കപ്പെട്ടതാണ്. അല്ലാഹു പറഞ്ഞു: 

وَأَنْ تَجْمَعُوا بَيْنَ الْأُخْتَيْنِ إِلَّا مَا قَدْ سَلَفَ- النساء : 23

"{രണ്ട് സഹോദരിമാരെ ഒരേസമയം നിങ്ങൾ ഒരുമിച്ചുകൂട്ടലും (ഹറാമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു)}" [സൂറത്തുന്നിസാഅ്: 23]."

"അതിനുശേഷം ഉമ്മു ഹബീബ رضي الله عنها റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യോട്, അവിടുന്ന് അബൂ സലമ رضي الله عنه വിന്‍റെ മകളായ 'ദുർറ'യെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم  "ഉമ്മു സലമയുടെ മകളെയോ?" എന്ന് തിരിച്ചു ചോദിച്ചു. ഇത് മറ്റാരെയെങ്കിലും ആണോ ഉദ്ദേശിച്ചത് എന്ന സംശയം നീക്കി കാര്യം ഉറപ്പുവരുത്താൻ വേണ്ടിയുള്ള ചോദ്യമായിരുന്നു. അതായത്, 'എന്‍റെ ഭാര്യയായ ഉമ്മു സലമയുടെ മകളെയാണോ നീ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?' എന്നാണ് നബി صلى الله عليه وسلم ചോദിച്ചത്.

 തുടർന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "അവൾ എന്‍റെ മടിത്തട്ടില്‍ (സംരക്ഷണത്തില്‍) വളരുന്ന മകൾ (റബീബത്ത്) ആയിരുന്നില്ലെങ്കിൽ പോലും..." ഭാര്യയുടെ മുൻ ഭർത്താവിലുള്ള മകളെ 'റബീബത്ത്' (രക്ഷിതാവ് വളർത്തുന്നവൾ) എന്ന് വിളിക്കാൻ കാരണം, ഉമ്മയുടെ പുതിയ ഭർത്താവ് അവളെ വളർത്തുകയും അവളുടെ കാര്യങ്ങളും അവസ്ഥകളും നോക്കിനടത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് കൊണ്ടാണ്.

 "...അവൾ എനിക്ക് അനുവദനീയമാകുമായിരുന്നില്ല." അതായത്, അവൾ വിവാഹത്തിന് വിലക്കപ്പെടാൻ ഒരൊറ്റ കാരണം മതിയെന്നിരിക്കെ, ഇവിടെ രണ്ട് കാരണങ്ങൾ (വിലക്കുകൾ) നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. 

• ഒന്നാമത്തേത്, അവൾ നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള വളർത്തുമകളാണ് (റബീബത്ത്). 
• രണ്ടാമത്തേത്, അവൾ മുലകുടി ബന്ധത്തിലൂടെ നബി صلى الله عليه وسلم  യുടെ സഹോദരനായ അബൂ സലമ رضي الله عنه വിന്‍റെ മകളാണ്. 

  അങ്ങനെ, അവൾ ഹറാമാകാനുള്ള രണ്ടാമത്തെ കാരണം കൂടി നബി صلى الله عليه وسلم ഇവിടെ വ്യക്തമാക്കി. അതായത്, അബൂലഹബിന്‍റെ അടിമയായിരുന്ന 'സുവൈബ' നബി صلى الله عليه وسلم യെയും അബൂ സലമയെയും മുലയൂട്ടിയിട്ടുണ്ട്.

 ഇക്കാരണങ്ങളാൽ, തനിക്ക് വിവാഹം കഴിക്കാനായി അവരുടെ സഹോദരിമാരെയോ പെൺമക്കളെയോ സമർപ്പിക്കരുതെന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم വിലക്കുകയും ചെയ്തു.

 "ഒരു സ്ത്രീ തന്‍റെ മകനല്ലാത്ത മറ്റൊരു കുട്ടിയെ മുലയൂട്ടുന്നതിലൂടെ ചില ശരീഅത്ത് വിധികൾ (നിയമങ്ങൾ) ഉണ്ടാകുന്നുണ്ട്. രക്തബന്ധത്തിലൂടെ  ഏതൊക്കെ ബന്ധങ്ങളാണ് ഹറാമാകുന്നത് (വിവാഹബന്ധം വിലക്കപ്പെടുന്നത്), അതൊക്കെ മുലകുടി ബന്ധത്തിലൂടെയും (رضاع) ഹറാമാകുന്നതാണ്.

  "നബി صلى الله عليه وسلم 'എന്‍റെ മടിത്തട്ടില്‍' (فِي حَجْرِي) എന്ന് പറഞ്ഞത് കാര്യത്തിന് ഊന്നൽ നൽകാൻ വേണ്ടിയാണ്. ഭൂരിപക്ഷം പണ്ഡിതന്മാരുടെ (ജുംഹൂർ) അഭിപ്രായത്തിൽ ഇത് വിവാഹവിലക്കിനുള്ള ഒരു നിബന്ധനയല്ല. മറിച്ച്, പൊതുവെ കണ്ടുവരുന്ന അവസ്ഥയെ പരാമർശിച്ചതാണ്. അതിനാൽ ഒരു വളർത്തുമകൾ  ഭർത്താവിന്‍റെ സംരക്ഷണത്തിൽ വളർന്നില്ലെങ്കിലും അവൾ അവന് ഹറാമാകുന്നതാണ് (വിവാഹം കഴിക്കാൻ പാടില്ലാത്തതാണ്). ഇവിടെ 'ഹിജ്‌ർ' എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്: സംരക്ഷണം, പോറ്റിവളർത്തൽ, വാത്സല്യം എന്നിവയാണ്. 'ഇന്നയാൾ ഇന്നയാളുടെ ഹിജ്‌റിലാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ തണലിലും സംരക്ഷണത്തിലും പരിചരണത്തിലുമാണ് എന്നാണ് അർത്ഥം. 'എന്‍റെ സംരക്ഷണത്തിൽ' എന്ന നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ പ്രയോഗം വിശുദ്ധ ഖുർആനിലെ വാചകത്തോട് പൊരുത്തപ്പെടുന്നതുമാണ്; ഖുർആൻ പറയുന്നു:

وَرَبَائِبُكُمُ اللَّاتِي فِي حُجُورِكُمْ مِنْ نِسَائِكُمُ اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَإِنْ لَمْ تَكُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ- النساء:23

{നിങ്ങൾ ലൈംഗികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നിങ്ങളുടെ ഭാര്യമാരിൽ നിന്നുണ്ടായ, നിങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള വളർത്തുമക്കളും (നിങ്ങൾക്ക് ഹറാമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു)} [സൂറത്തുന്നിസാഅ്: 23].

  ഉർവത്തുബ്നുസ്സുബൈർ رضي الله عنه പറയുന്നു: സുവൈബ അബൂലഹബിന്‍റെ അടിമയായിരുന്നു, അബൂലഹബ് അവരെ മോചിപ്പിച്ചു. അങ്ങനെ അവര്‍ നബി صلى الله عليه وسلم യെ മുലയൂട്ടി. ഇതിന്‍റെ ബാഹ്യാർത്ഥം റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യെ മുലയൂട്ടുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ അബൂലഹബ് അവളെ മോചിപ്പിച്ചിരുന്നു എന്നാണ്. എന്നാൽ, നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ ഹിജ്‌റക്ക് തൊട്ടുമുമ്പാണ് അവൻ അവളെ മോചിപ്പിച്ചത് എന്നും ഒരഭിപ്രായമുണ്ട്.

 അബൂലഹബ് മരണപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്‍റെ കുടുംബത്തിൽപ്പെട്ട ചിലർ അയാളെ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുകയുണ്ടായി. സ്വപ്നം കണ്ടത് അബ്ബാസ് رضي الله عنه ആണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വളരെ മോശമായ അവസ്ഥയിലാണ് അവനെ കണ്ടത്. സ്വപ്നം കണ്ടയാൾ ചോദിച്ചു: 'മരണശേഷം നിനക്ക് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?' അബൂലഹബ് മറുപടി നൽകി: 'നിങ്ങളെ പിരിഞ്ഞതിനു ശേഷം എനിക്ക് യാതൊരു നന്മയും (ആശ്വാസവും) ലഭിച്ചിട്ടില്ല. എങ്കിലും, ഇതിലൂടെ എനിക്ക് അല്പം കുടിക്കാൻ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്', അബ്ദുറസാഖിന്‍റെ മുർസലായ ഒരു നിവേദനത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ, തന്‍റെ പെരുവിരലിന് താഴെയുള്ള ചെറിയ കുഴിയിലേക്ക് ചൂണ്ടിക്കൊണ്ടാണ് അവൻ അത് പറഞ്ഞത്. അവന് കുടിക്കാൻ ലഭിക്കുന്ന വെള്ളത്തിന്‍റെ തുച്ഛതയെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സുവൈബയെ ഞാൻ മോചിപ്പിച്ചതിന്‍റെ പേരിൽ (അതായത് അവളെ അടിമത്തത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രയാക്കിയതിന്‍റെ പ്രതിഫലമായിട്ടാണ് ഈ ആശ്വാസം ലഭിക്കുന്നത്)."

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍ 

1- ഒരേസമയം ഭാര്യയെയും അവളുടെ സഹോദരിയെയും വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് ഹറാമാണ് (വിലക്കപ്പെട്ടതാണ്). അത്തരം വിവാഹബന്ധം സാധുവാകുകയുമില്ല.

2- താൻ ലൈംഗികമായി ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഭാര്യയുടെ മുൻഭർത്താവിലുള്ള മകളെ (വളർത്തുമകളെ) വിവാഹം കഴിക്കൽ ഹറാമാണ്.

ഇവിടെ 'ബന്ധപ്പെടുക' എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് ലൈംഗിക ബന്ധമാണ്. വെറുതെ ഒന്നിച്ച് ഏകാന്തമായി ഇരുന്നതു കൊണ്ടുമാത്രം ഈ വിലക്ക് ബാധകമാകില്ല (വിവാഹമോചനം കഴിഞ്ഞാലും ബന്ധപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിൽ ആ മകളെ വിവാഹം കഴിക്കാവുന്നതാണ്).

3- രക്തബന്ധത്തിലൂടെ ഏതൊക്കെ ബന്ധങ്ങളാണോ ഹറാമാകുന്നത്, അതൊക്കെ മുലകുടി ബന്ധത്തിലൂടെയും ഹറാമാകും എന്ന നിയമപ്രകാരം മുലകുടി ബന്ധത്തിലൂടെയുള്ള സഹോദരന്‍റെ മകളെ വിവാഹം കഴിക്കൽ നിഷിദ്ധമാണ്.

4- വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് വിധിയിൽ മാറ്റം വരാൻ സാധ്യതയുള്ള ഒരു കാര്യത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിക്കപ്പെട്ടാൽ, മുഫ്തി അതിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായി ചോദിച്ചറിഞ്ഞ് (വിശദാംശങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കി) വേണം വിധി നൽകാൻ.

5- ചോദിക്കുന്ന വ്യക്തിക്ക് ഏത് കാര്യത്തിൽ നിന്നാണ് വിട്ടുനിൽക്കേണ്ടതെന്നും, ഏത് കാര്യത്തിലേക്കാണ് ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതെന്നും വ്യക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് കൃത്യമായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകേണ്ടതുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ച് മക്കൾ, ഭാര്യ എന്നിവരെപ്പോലെ നാം വളർത്താനും പഠിപ്പിക്കാനും ബാധ്യസ്ഥരായവരോട് ഈ രീതി സ്വീകരിക്കേണ്ടതാണ്.

6- സത്യവിശ്വാസികൾ ചെയ്താൽ (പുണ്യകർമ്മമായി) അല്ലാഹുവിലേക്ക് കൂടുതൽ അടുക്കാൻ  കാരണമാകുന്ന തരത്തിലുള്ള നല്ല കാര്യങ്ങൾ ഒരു സത്യനിഷേധി ചെയ്താൽ, അതിനുള്ള പകരം (പ്രതിഫലം അല്ലെങ്കിൽ ആശ്വാസം) ഈ ലോകത്തോ പരലോകത്തോ വെച്ച് അവന്ന് നൽകപ്പെട്ടേക്കാം (അബൂലഹബിന് ലഭിച്ച ചെറിയ ആശ്വാസം ഇതിന് തെളിവാണ്).