401 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 141- دروس الحديث - ജുമുഅ ഖുത്ബയും അവക്കിടയിലെ ഇരുത്തവും

  

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ)  

ജുമുഅ ഖുത്ബയും അവക്കിടയിലെ ഇരുത്തവും

141 - عَنْ جَابِرٍ رضي الله عنه قَالَ: ((كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ خُطْبَتَيْنِ وَهُوَ قَائِمٌ، يَفْصِلُ بَيْنَهُمَا بِجُلُوسٍ)) .

 ജാബിർ رضي الله عنه വിൽ നിന്ന് നിവേദനം, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "അല്ലാഹുവിൻ്റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم നിന്നുകൊണ്ട് രണ്ട് ഖുത്ബകൾ നിർവ്വഹിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അവിടുന്ന് അവ രണ്ടിനുമിടയിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്  വേർതിരിക്കുമായിരുന്നു."

വിവരണം

 ജുമുഅ നമസ്കാരവും അതിലെ ഖുത്ബയും  ഇസ്‌ലാമിലെ സവിശേഷമായ ചിഹ്നങ്ങളില്‍ പെട്ടതാണ്. അതിലൂടെ ഒരു മുസ്‌ലിമിന് സദുപദേശവും, ഉദ്ബോധനങ്ങളും ലഭിക്കുന്നു.

    അൽ-ഖുത്ബ (الْخُطْبَة) ജുമുഅ ഖുത്ബ (പ്രസംഗം) എന്നാണ് അർത്ഥം. എന്നാല്‍ അൽ-ഖിത്ബ (الْخِطْبَة) വിവാഹാലോചന എന്നാണ് അർത്ഥം.

    ഈ ഹദീസിൽ നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ ഖുത്ബയുടെ രൂപത്തെക്കുറിച്ചാണ് അറിയിക്കുന്നത്.  റസൂൽ صلى الله عليه وسلم രണ്ട് ഖുത്ബകളും നിന്നുകൊണ്ടായിരുന്നു നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നത്. ആ രണ്ട് ഖുത്ബകളിലൂടെയും നബി صلى الله عليه وسلم ജനങ്ങൾക്ക് നന്മയിലേക്ക് വഴികാണിക്കുകയും, തിന്മയിൽ നിന്ന് അവരെ തടയുകയും ചെയ്തിരുന്നു. നബി صلى الله عليه وسلم പള്ളിയിൽ ഒരു ഈത്തപ്പന കുറ്റിയിലാണ് നിന്നിരുന്നത് എന്നും, പിന്നീട് മിമ്പര്‍ (പ്രസംഗ പീഠം) നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഖുത്ബക്കായി അതിന്മേൽ നിന്നു എന്നും (ഹദീസുകളിൽ) സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

    "നബി صلى الله عليه وسلم അവ രണ്ടിനുമിടയിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് വേർതിരിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു." അതായത്, രണ്ട് ഖുത്ബകൾക്കിടയിൽ ലഘുവായി അല്പസമയം ഇരിക്കും. ആ ഇരിക്കുന്ന സമയത്ത് സംസാരം ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യും.

   ഖുത്ബയിൽ നിൽക്കുന്നതിൻ്റെ യുക്തി: ജനങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനും അവർക്ക് ഉപദേശം നൽകുന്നതിനും അത് ഏറ്റവും ഉചിതമായതുകൊണ്ടാണ്. 

    ഇബ്നു ഹജർ رحمه الله പറഞ്ഞു: "നസാഈക്കും ദാറ ഖുത്നിക്കും ഈ വഴിയായി (സനദിലൂടെ) ഇങ്ങനെ വന്നിട്ടുണ്ട്: 'അവിടുന്ന് നിന്നുകൊണ്ട് രണ്ട് ഖുത്ബകൾ നിർവ്വഹിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അവ രണ്ടിനുമിടയിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് വേർതിരിക്കുമായിരുന്നു.' എന്നാൽ 'അൽ-ഉംദ'യുടെ രചയിതാവ് (ഇമാം അബ്ദുൽ ഗനി അൽ-മഖ്ദിസി رحمه الله) അശ്രദ്ധമായിക്കൊണ്ട് ഈ പദപ്രയോഗം 'സ്വഹീഹുൽ ബുഖാരി, മുസ്‌ലിം' (സ്വഹീഹൈനി) യിലേക്ക് ചേർത്തു പറഞ്ഞു. (യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇത് ബുഖാരിയിലോ മുസ്‌ലിമിലോ ഈ രൂപത്തില്‍ വന്നിട്ടില്ല).

  ഇമാം അബൂ ദാവൂദ് رحمه الله ഇത് നിവേദനം ചെയ്തത് ഈ വാചകത്തിലാണ്: 'അവിടുന്ന് രണ്ട് ഖുത്ബകൾ നിർവ്വഹിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അവിടുന്ന് മിമ്പറിൽ കയറിയാൽ മുഅദ്ദിൻ (ബാങ്ക്) പൂർത്തിയാക്കുന്നത് വരെ ഇരിക്കും. ശേഷം എഴുന്നേറ്റ് ഖുത്ബ നിർവ്വഹിക്കും. ശേഷം ഇരിക്കും, അപ്പോൾ ഒന്നും സംസാരിക്കില്ല. ശേഷം എഴുന്നേറ്റ് (രണ്ടാമത്തെ) ഖുത്ബ നിർവ്വഹിക്കും.'" (ഫത്ഹുല്‍ ബാരി 2/406)

    രണ്ട് ഖുത്ബകൾക്കിടയിൽ ഇരിക്കേണ്ട ദൈര്‍ഘ്യം: ഇതിൽ നാല് അഭിപ്രായങ്ങളുണ്ട്:

1. 'സൂറത്തുൽ ഇഖ്‌ലാസ്' പാരായണം ചെയ്യുന്ന സമയം.

2. മൂന്ന് ആയത്തുകൾ പാരായണം ചെയ്യുന്ന സമയം.

3. ഖത്വീബ് താൻ ഇരിക്കുന്ന സ്ഥാനത്ത് ഉറച്ചിരിക്കുകയും, ശരീരത്തിലെ ഓരോ അവയവവും അതതിന്‍റെ സ്ഥാനത്ത് അടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നത് വരെ.

4. രണ്ട് സുജൂദുകൾക്കിടയിൽ ഇരിക്കുന്ന സമയം.

• ഇബ്നു അബ്ദുൽ ബർ പറഞ്ഞു رحمه الله: "അവ രണ്ടിനുമിടയിൽ 'قل هو الله أحد' ഓതാനുള്ള അത്രയും സമയം ലഘുവായി ഇരിക്കുക."

• ഇമാം ബാജി رحمه الله പറഞ്ഞു: "രണ്ട് ഖുത്ബകൾക്കിടയിൽ ഇരിക്കേണ്ട സമയം രണ്ട് സുജൂദുകൾക്കിടയിൽ ഇരിക്കുന്ന സമയമാണ്. ഇത് യഹ്‌യ ബിൻ യഹ്‌യ ഇബ്നുൽ ഖാസിമിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്തിരിക്കുന്നു; കാരണം രണ്ട് സുജൂദുകൾക്കിടയിലെ ഇരുത്തം പോലെ സമാനമായ രണ്ട് കാര്യങ്ങളെ വേർതിരിക്കലാണത്."

• ഇബ്നു ഖുദാമ رحمه الله പറഞ്ഞു: "രണ്ട് ഖുത്ബകൾക്കിടയിൽ ലഘുവായി ഇരിക്കൽ മുസ്തഹബ്ബ് ആണ്."

• ഇമാം നവവി رحمه الله ഈ ഇരുത്തത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു: "അതിൽ അടങ്ങിയിരിക്കൽ (ത്വുമഅ്‌നീനത്ത്) നിർബന്ധമാണ്.. ഞങ്ങളുടെ അനുചരന്മാർ (ശാഫിഈ പണ്ഡിതന്മാർ) പറഞ്ഞു: ഈ ഇരുത്തം വളരെ ലഘുവായിരിക്കണം, ഏകദേശം സൂറത്തുൽ ഇഖ്‌ലാസ് ഓതാനുള്ള സമയം. അതിൽ നിർബന്ധമായിട്ടുള്ളത് അടങ്ങിയിരിക്കാനുള്ള സമയം മാത്രമാണ്. ഇതാണ് ശരിയായതും പ്രശസ്തവുമായ അഭിപ്രായം. ഇമാം ശാഫിഈ ഇത് വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിക്കുകയും ഉറപ്പിച്ചു പറയുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്."

ഖുത്ബയുടെ നിബന്ധനകൾ (ശർത്വുകൾ): ഇമാം നവവി رحمه الله പറഞ്ഞു: ഖുത്ബയുടെ നിബന്ധനകൾ ഏഴെണ്ണമാണ്: 

1- ദുഹ്‌റിന്‍റെ സമയം, 

2- നമസ്കാരത്തിന് മുമ്പായിരിക്കൽ, 

3- (ഖുത്ബകൾക്ക്) നിൽക്കലും അവക്കിടയിൽ ഇരിക്കലും, 

4- വലിയ അശുദ്ധിയിൽ നിന്നും ചെറിയ അശുദ്ധിയിൽ നിന്നും, 

5- നജസിൽ നിന്നും ശുദ്ധിയാകൽ, 

6- ഔറത്ത് മറക്കൽ (ഇവ രണ്ടും രണ്ട് ഖുത്ബകളിലും വേണമെന്നതാണ് ശരിയായ അഭിപ്രായം). 

7- പൂർണ്ണരായ (എല്ലാ നിബന്ധനകളും ഒത്ത) 40 പേർ കേൾക്കുന്ന രൂപത്തിൽ ശബ്ദമുയർത്തൽ.

 ഇബ്നു ഖുദാമ رحمه الله പറഞ്ഞു: "ശുദ്ധിയുള്ളവനായി (വുളൂഅ് ഉള്ളവനായി) ഖുത്ബ നിർവ്വഹിക്കലാണ് സുന്നത്ത്." അദ്ദേഹം അത് നിബന്ധനയായി (ശർത്വായി) പരിഗണിച്ചില്ല. മജ്ദുദ്ദീൻ ഇബ്നു തൈമിയ്യ (ശൈഖുൽ ഇസ്‌ലാമിന്‍റെ പിതാമഹൻ) യും അങ്ങനെത്തന്നെ പറഞ്ഞു.

    ഖുത്ബ നിർവ്വഹിച്ചയാൾ തന്നെ ഇമാമത്ത് (നമസ്കാരത്തിന് നേതൃത്വം) നിൽക്കണമെന്നത് നിർബന്ധമില്ല. ഇബ്നു ഖുദാമ رحمه الله പറഞ്ഞു: "നമസ്കാരത്തിന് നേതൃത്വം നൽകുന്നയാൾ തന്നെ ഖുത്ബ നിർവ്വഹിക്കലാണ് സുന്നത്ത്. കാരണം നബി صلى الله عليه وسلم രണ്ടും സ്വയം നിർവ്വഹിച്ചിരുന്നു. അപ്രകാരം തന്നെയായിരുന്നു അവിടുത്തേക്ക് ശേഷമുള്ള ഖലീഫമാരും."

    ഖുത്ബയുടെ റുക്നുകൾ (ഘടകങ്ങൾ): ഇമാം നവവി رحمه الله പറഞ്ഞു: ഖുത്ബയുടെ ഫർളുകൾ അഞ്ചെണ്ണമാണ്. മൂന്നെണ്ണം ഏകോപിച്ചതും രണ്ടെണ്ണം അഭിപ്രായ വ്യത്യാസമുള്ളതുമാണ്:

1. അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കൽ (ഹംദ്). 'ഹംദ്' എന്ന പദം തന്നെ ഉപയോഗിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്. അതിന്‍റെ അർത്ഥം വരുന്ന പദങ്ങൾ മതിയാകില്ല എന്നത് പണ്ഡിത ഏകോപനമാണ്. അതിന്‍റെ ഏറ്റവും ചുരുങ്ങിയ രൂപം 'അൽഹംദുലില്ലാഹ്' എന്നതാണ്.

2. റസൂൽ صلى الله عليه وسلم യുടെ പേരിൽ സ്വലാത്ത് ചൊല്ലൽ. ഇതിനും 'സ്വലാത്ത്' എന്ന പദം തന്നെ ഉപയോഗിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്.

3. അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കാൻ (തഖ്‌വ കൊണ്ട്) വസിയ്യത്ത് ചെയ്യൽ (ഉപദേശിക്കൽ).

4. ഖുർആൻ പാരായണം ചെയ്യൽ.

5. സത്യവിശ്വാസികൾക്ക് വേണ്ടി ദുആ (പ്രാർത്ഥന) ചെയ്യൽ.

• ഇബ്നു ദഖീഖുൽ ഈദ് رحمه الله പറഞ്ഞു: "ചില കർമ്മശാസ്ത്ര പണ്ഡിതന്മാർ ഖുത്ബയുടെ നിർബന്ധ ഘടകങ്ങളിൽ ഒന്നായി 'അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കാൻ കൽപ്പിക്കുക' എന്നതിനെ എണ്ണിയപ്പോൾ, അറബികൾ 'ഖുത്ബ' (പ്രസംഗം) എന്ന് വിളിക്കുന്നതെന്താണോ അതാണ് നിർബന്ധം എന്ന് മറ്റു ചിലർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു."

 ഖുത്ബ ഹ്രസ്വവും (ചുരുങ്ങിയതും) ആശയഗൗരവമുള്ളതും ആയിരിക്കണം. നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ വചനം ഇതിന് തെളിവാണ്: "ഒരാളുടെ നമസ്കാരം നീളുന്നതും ഖുത്ബ കുറയുന്നതും അയാളുടെ പാണ്ഡിത്യത്തിന്‍റെ (ഫിഖ്ഹിന്‍റെ) അടയാളമാണ്. അതിനാൽ നിങ്ങൾ നമസ്കാരം നീട്ടുകയും ഖുത്ബ ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുക. തീർച്ചയായും ചില വിവരണങ്ങളിൽ (സംസാരങ്ങളിൽ) ആകർഷണീയതയുണ്ട് (മാസ്മരികതയുണ്ട്)." (മുസ്‌ലിം).

  ജുമുഅ ഖുത്ബകളിൽ ഖലീഫമാരെയോ ഭരണാധികാരികളെയോ (പേരെടുത്തു) പരാമർശിക്കുന്നതും, ഖുനൂത്തിലെ ദുആക്ക് സമാനമായ ദുആ നിർവ്വഹിക്കുന്നതും സുന്നത്തിൽ പെട്ടതല്ല.

   എല്ലാ ഖുത്ബകളിലും  (إِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ) എന്ന ആയത്ത് ഓതൽ പതിവാക്കുന്നത് സുന്നത്തിൽ പെട്ടതല്ല. കാരണം അത് നബി صلى الله عليه سلم യുടെ ചര്യയിലോ സ്വഹാബികളുടെ പ്രവർത്തിയിലോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

• ജുമുഅക്ക് രണ്ട് ഖുത്ബകൾ നിയമമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

• ഖുത്ബയുടെ സമയത്ത് നിൽക്കൽ നിയമമാക്കപ്പെട്ട കാര്യമാണ്. ഖുത്ബ നടത്തുന്നതിനിടയില്‍ ഇരിക്കാൻ പാടില്ല.

• രണ്ട് ഖുത്ബകൾക്കിടയിൽ ഇരിക്കലും നിയമമാണ്. ഒരൊറ്റ നിൽപ്പിൽ അവ രണ്ടു ഖുത്ബകളും  യോജിപ്പിക്കാൻ പാടില്ല.