363 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 103- دروس الحديث - നമസ്കാരത്തിലെ ഖുര്‍ആന്‍ പാരായണം

   

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ)  

നമസ്കാരത്തിലെ ഖുര്‍ആന്‍ പാരായണം

103 - عَنْ أَبِي قَتَادَةَ الأَنْصَارِيِّ رضي الله عنه قَالَ: ((كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ مِنْ صَلاةِ الظُّهْرِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَتَيْنِ، يُطَوِّلُ فِي الأُولَى، وَيُقَصِّرُ فِي الثَّانِيَةِ، وَيُسْمِعُ الآيَةَ أَحْيَاناً، وَكَانَ يَقْرَأُ فِي الْعَصْرِ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَسُورَتَيْنِ يُطَوِّلُ فِي الأُولَى، وَيُقَصِّرُ فِي الثَّانِيَةِ وَفِي الرَّكْعَتَيْنِ الأُخْرَيَيْنِ بِأُمِّ الْكِتَابِ. وَكَانَ يُطَوِّلُ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى مِنْ صَلاةِ الصُّبْحِ، وَيُقَصِّرُ فِي الثَّانِيَةِ)) . 

അബൂ ഖതാദ അൽ-അൻസാരി رضي الله عنه വിൽ നിന്ന് നിവേദനം: അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "അല്ലാഹുവിൻ്റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم ദുഹ്ര്‍ നമസ്കാരത്തിലെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് റക്അത്തുകളിൽ ഫാത്തിഹയും അതോടൊപ്പം രണ്ട് സൂറത്തുകളും ഓതാറുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ ഒന്നാമത്തെ റക്അത്തിൽ (ഖിറാഅത്ത്) ദീർഘിപ്പിക്കുകയും രണ്ടാമത്തേതിൽ ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ ആയത്ത് (ഞങ്ങളെ) കേൾപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. അസ്വർ നമസ്കാരത്തിലും റസൂൽ صلى الله عليه وسلم ഫാത്തിഹയും അതോടൊപ്പം രണ്ട് സൂറത്തുകളും ഓതിയിരുന്നു. അതിൽ ഒന്നാമത്തെ റക്അത്തിൽ ദീർഘിപ്പിക്കുകയും രണ്ടാമത്തേതിൽ ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. മറ്റു (അവസാനത്തെ) രണ്ട് റക്അത്തുകളിൽ ഫാത്തിഹ മാത്രം ഓതുമായിരുന്നു. സ്വുബ്ഹ് നമസ്കാരത്തിലെ ഒന്നാമത്തെ റക്അത്തിൽ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم (ഖിറാഅത്ത്) ദീർഘിപ്പിക്കുകയും രണ്ടാമത്തേതിൽ ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു."

വിവരണം

    നമസ്കാരം ദീനിൻ്റെ (മതത്തിൻ്റെ) നെടുംതൂണാണ്. റസൂൽ صلى الله عليه وسلم അതിൻ്റെ രൂപം വാക്കുകൊണ്ടും പ്രവൃത്തികൊണ്ടും വിവരിച്ചുതന്നിട്ടുണ്ട്. സ്വഹാബികൾ നമസ്കാരത്തിൽ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم യുടെ ചര്യയെ പിൻപറ്റുന്നതിലും, തങ്ങൾക്ക് ശേഷമുള്ളവർക്ക് അത് പകർന്നു നൽകുന്നതിലും അതീവ താല്പര്യം കാണിച്ചിരുന്നു.

    ഈ ഹദീസിൽ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم യുടെ നമസ്കാരത്തിൻ്റെ രൂപത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില വിവരണങ്ങളുണ്ട്. അതായത് നമസ്കാരങ്ങളിലെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പാരായണത്തെക്കുറിച്ച്. അബൂ ഖതാദ അൽ-അൻസാരി رضي الله عنه നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: നബി صلى الله عليه وسلم ദുഹ്ര്‍ നമസ്കാരത്തിലെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് റക്അത്തുകളിൽ ഫാത്തിഹയും അതോടൊപ്പം മറ്റൊരു സൂറത്തും ഓതാറുണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ ഒന്നാമത്തെ റക്അത്തിലെ പാരായണം ദീർഘിപ്പിക്കുകയും രണ്ടാമത്തെ റക്അത്തിൽ ഒന്നാമത്തേതിനേക്കാൾ ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. ചില സമയങ്ങളിൽ, പിന്നിലുള്ളവർക്ക് അദ്ദേഹം ഓതുന്നത് കേൾക്കാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നു. ദുഹ്ര്‍ നമസ്കാരം പതുക്കെ ഓതേണ്ട ഒന്നായിട്ടുപോലും, ചിലപ്പോൾ ആയത്തുകൾ ഞങ്ങളെ കേൾപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട് നബി صلى الله عليه وسلم ഓതുന്നത് അവർക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു. ചിലപ്പോൾ, ഇമാം ബുഖാരി ഖബ്ബാബ് ബ്നുൽ അറത്ത് رضي الله عنه വിൽ നിന്ന് നിവേദനം ചെയ്ത ഹദീസിൽ വന്നതുപോലെ, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ താടിയുടെ ചലനം കൊണ്ടും അവർക്കത് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിച്ചിരുന്നു.

    അതുപോലെത്തന്നെയായിരുന്നു അസ്വർ, സ്വുബ്ഹ് നമസ്കാരങ്ങളിലും. ആദ്യത്തെ രണ്ട് റക്അത്തുകളിൽ ഫാത്തിഹയും മറ്റൊരു സൂറത്തും ഓതും. ഒന്നാമത്തെ റക്അത്ത് ദീർഘിപ്പിക്കുകയും രണ്ടാമത്തേത് ചുരുക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. 

    ഓരോ നമസ്കാരത്തിലും നബി صلى الله عليه وسلم ഓതിയിരുന്ന പാരായണത്തിൻ്റെ ദൈർഘ്യം ഇപ്രകാരമായിരുന്നു: സ്വുബ്ഹിനും ദുഹ്ര്‍ നമസ്കാരത്തിനും 'ത്വിവാലുൽ മുഫസ്സൽ' (നീണ്ട സൂറത്തുകൾ) വിഭാഗത്തിൽ നിന്നായിരുന്നു ഓതിയിരുന്നത്. എന്നാൽ ളുഹറിനേക്കാൾ കൂടുതൽ സുബ്ഹിന് ദീർഘിപ്പിക്കുമായിരുന്നു. ഇശാഇനും അസ്റിനും 'ഔസാത്തുൽ മുഫസ്സൽ' (മധ്യമമായ സൂറത്തുകൾ) വിഭാഗത്തിൽ നിന്നും, മഗ്‌രിബിന് 'ഖിസ്വാറുൽ മുഫസ്സൽ' (ചെറിയ സൂറത്തുകൾ) വിഭാഗത്തിൽ നിന്നുമായിരുന്നു ഓതിയിരുന്നത്.

جاء في "الموسوعة الفقهية" (33/ 48) : "اختلفوا في المفصل : فذهب الحنفية إلى أن طوال المفصل من (الحجرات) إلى (البروج)، والأوساط منها إلى (لم يكن)، والقصار منها إلى آخر القرآن .

وعند المالكية : طوال المفصل من (الحجرات) إلى (النازعات)، وأوساطه من (عبس) إلى (الضحى)، وقصاره من (الضحى) إلى آخر القرآن. وقال الشافعية: طوال المفصل كالحجرات واقتربت والرحمن، وأوساطه كالشمس وضحاها والليل إذا يغشى، وقصاره كالعصر وقل هو الله أحد . 

وذهب الحنابلة إلى أن أول المفصل سورة ق، لحديث أوس بن حذيفة قال: "سألت أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم كيف يحزبون القرآن؟ قالوا: ثلاث وخمس، وسبع، وتسع، وإحدى عشرة، وثلاث عشرة، وحزب المفصل وحده" [رواه أبو داود (1395) وابن ماجه (1345) وحسنه إسناده ابن كثير في فضائل القرآن (83) ، وضعفه الألباني في ضعيف أبي داود ] . قالوا: وهذا يقتضي أن أول المفصل  السورة التاسعة والأربعون من أول البقرة لا من الفاتحة. وآخر طواله سورة عم، وأوساطه منها للضحى، وقصاره منها لآخر القرآن" انتهى .

    (അൽ-മൗസൂഅത്തുൽ ഫിഖ്ഹിയ്യ) (33/48)-ൽ ഇപ്രകാരം വന്നിരിക്കുന്നു:

    മുഫസ്സലിനെ (ഖുർആനിലെ അവസാന ഭാഗത്തുള്ള സൂറത്തുകളെ) വിഭജിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർക്കിടയിൽ അഭിപ്രായ വ്യത്യാസമുണ്ട്. 

ഹനഫീ മദ്ഹബ് പ്രകാരം:

• ത്വിവാലുൽ മുഫസ്സൽ (ദീർഘമായവ): സൂറത്തുൽ ഹുജറാത്ത് മുതൽ സൂറത്തുൽ ബുറൂജ് വരെയാണ്.

• ഔസാത്തുൽ മുഫസ്സൽ (മധ്യമമായവ): സൂറത്തുൽ ബുറൂജിന് ശേഷം മുതൽ സൂറത്തുൽ ബയ്യിന (ലം യകുൻ) വരെയാണ്.

• ഖിസ്വാറുൽ മുഫസ്സൽ (ഹ്രസ്വമായവ): അതിന് ശേഷം മുതൽ ഖുർആനിൻ്റെ അവസാനം വരെയും." 

മാലിക്കീ മദ്ഹബ് പ്രകാരം:

• ത്വിവാലുൽ മുഫസ്സൽ (ദീർഘമായവ): സൂറത്തുൽ ഹുജറാത്ത് മുതൽ സൂറത്തുന്നാസിആത്ത് വരെയാണ്.

• ഔസാത്തുൽ മുഫസ്സൽ (മധ്യമമായവ): സൂറത്തു അബസ മുതൽ സൂറത്തുദ്ദുഹാ വരെയാണ്.

• ഖിസ്വാറുൽ മുഫസ്സൽ (ഹ്രസ്വമായവ): സൂറത്തുദ്ദുഹാ മുതൽ ഖുർആനിൻ്റെ അവസാനം വരെയും.

ശാഫിഈ പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു:

• ത്വിവാലുൽ മുഫസ്സൽ: അൽ-ഹുജറാത്ത്, ഇഖ്തറബത്ത് (അൽ-ഖമർ), അർ-റഹ്മാൻ പോലുള്ള സൂറത്തുകളാണ്.

• ഔസാത്തുൽ മുഫസ്സൽ: വശ്ശംസി വ ളുഹാഹാ, വല്ലൈലി ഇദാ യഗ്ശാ പോലുള്ള സൂറത്തുകളാണ്.

• ഖിസ്വാറുൽ മുഫസ്സൽ: അൽ-അസ്വർ, ഖുൽ ഹുവല്ലാഹു അഹദ് പോലുള്ള സൂറത്തുകളാണ്.

ഹമ്പലീ മദ്ഹബ് പ്രകാരം:

    മുഫസ്സൽ ആരംഭിക്കുന്നത് സൂറത്തു ഖാഫ് മുതലാണ്. കാരണം, ഔസ് ബ്നു ഹുദൈഫ رضي الله عنه വിന്‍റെ ഹദീസാണ് അവർ തെളിവായി ഉദ്ധരിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹം പറയുന്നു: "റസൂലുല്ലാഹി صلى الله عليه وسلم യുടെ സ്വഹാബികളോട് ഖുർആനിനെ അവർ എങ്ങനെയാണ് ഭാഗങ്ങളായി (ഹിസ്ബ്) തിരിക്കുന്നതെന്ന് ഞാൻ ചോദിച്ചു. അവർ പറഞ്ഞു: മൂന്ന്, അഞ്ച്, ഏഴ്, ഒൻപത്, പതിനൊന്ന്, പതിമൂന്ന്, പിന്നെ 'ഹിസ്ബുൽ മുഫസ്സൽ' ഒറ്റക്കും." [ഇമാം അബൂദാവൂദ് (1395), ഇബ്നു മാജ (1345) എന്നിവർ നിവേദനം ചെയ്തത്. ഇബ്നു കഥീർ 'ഫദാഇലുൽ ഖുർആനി'ൽ (83) ഇതിൻ്റെ നിവേദക പരമ്പരയെ 'ഹസൻ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ ശൈഖ് അൽബാനി 'ള്വഈഫ് അബീ ദാവൂദി'ൽ ഇതിനെ 'ള്വഈഫ്' (ദുർബലം) എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു]. ഹമ്പലീ പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു: ഈ ഹദീസ് പ്രകാരം, (സൂറത്തുൽ ഫാത്തിഹ ഒഴിവാക്കി) സൂറത്തുൽ ബഖറ മുതൽ എണ്ണിയാൽ നാൽപ്പത്തിയൊൻപതാമത്തെ സൂറത്തായ 'ഖാഫ്' ആണ് മുഫസ്സലിന്‍റെ തുടക്കം എന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.

(അവരുടെ വിഭജനം ഇങ്ങനെയാണ്):

• ത്വിവാലുൽ മുഫസ്സൽ: സൂറത്തു ഖാഫ് മുതൽ സൂറത്തുന്നബഅ് (അമ്മ) വരെ.

• ഔസാത്തുൽ മുഫസ്സൽ: അവിടെ മുതൽ സൂറത്തുദ്ദുഹാ വരെ.

• ഖിസ്വാറുൽ മുഫസ്സൽ: അവിടെ മുതൽ ഖുർആനിൻ്റെ അവസാനം വരെ." (അല്‍മൌസൂഅത്തുല്‍ ഫിഖ്ഹിയ്യ)

അൽ-ഹാഫിള് ഇബ്നു ഹജർ رحمه الله പറയുന്നു:

"പ്രബലമായ അഭിപ്രായമനുസരിച്ച്, 'മുഫസ്സൽ' ആരംഭിക്കുന്നത് സൂറത്തു ഖാഫ് മുതൽ ഖുർആനിൻ്റെ അവസാനം വരെയാണ്. അതിലെ സൂറത്തുകൾക്കിടയിൽ 'ബിസ്മില്ലാഹി' കൊണ്ട് ധാരാളം വിഭജനം (الفَصْل) വരുന്നതുകൊണ്ടാണ് അതിന് 'മുഫസ്സൽ' എന്ന് പേര് വന്നത് എന്നതാണ് പ്രബലമായ അഭിപ്രായം."

"ഫത്ഹുൽ ബാരി"(2/259). കൂടുതൽ വിവരങ്ങൾക്ക് "ഫത്ഹുൽ ബാരി" (9/43) നോക്കുക.

 ഖുർആനിലെ 'മുഫസ്സൽ' എന്നത് സൂറത്തുന്നാസില്‍  അവസാനിക്കുന്ന ഒരു കൂട്ടം സൂറത്തുകളാണ്. അത് എവിടെ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത് എന്നതിൽ അഭിപ്രായ വ്യത്യാസമുണ്ട്. സൂറത്തുൽ ഹുജറാത്ത് മുതൽ ഖുർആനിൻ്റെ അവസാനം വരെയാണ് എന്ന് ഒരഭിപ്രായമുണ്ട്. മറ്റു ചില പണ്ഡിതന്മാർ അത് ജാഥിയ, മുഹമ്മദ്, ഖാഫ്, ഫത്ഹ്, സ്വാഫ്ഫാത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ സ്വഫ്ഫ് സൂറത്തുകളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു എന്നും അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇതല്ലാത്ത മറ്റു അഭിപ്രായങ്ങളുമുണ്ട്.

    സൂറത്തുകൾക്കിടയിൽ 'ബിസ്മില്ലാഹി' കൊണ്ട് ധാരാളം വിഭജനം (الفَصْل) വരുന്നതുകൊണ്ടാണ് അതിന് 'മുഫസ്സൽ' എന്ന് പേര് വന്നത്. മറ്റു ചിലർ പറയുന്നത്, അതിലെ സൂറത്തുകളിലെ ആയത്തുകൾ എണ്ണത്തിൽ കുറവായതുകൊണ്ടാണ് എന്നും, അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ ദുർബലപ്പെടുത്തപ്പെട്ട (മൻസൂഖ്) ആയത്തുകൾ കുറവായതുകൊണ്ടാണ് എന്നുമാണ്. ഇതല്ലാത്ത മറ്റു കാരണങ്ങളും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

    ചുരുക്കത്തിൽ, എല്ലാ നമസ്കാരങ്ങളിലെയും ഒന്നാമത്തെ റക്അത്ത് രണ്ടാമത്തേതിനേക്കാൾ ദൈർഘ്യമുള്ളതായിരിക്കുമെന്നതിന് ഈ ഹദീസ് ഒരു തെളിവാണ്.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- നമസ്കാരത്തിലെ എല്ലാ റക്അത്തുകളിലും ഫാത്തിഹ ഓതൽ നിർബന്ധമാണ് (വാജിബ്).

2-  നമസ്കാരങ്ങളിലെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് റക്അത്തുകളിൽ ഫാത്തിഹക്ക് ശേഷം ഖുർആനിൽ നിന്ന് അല്പം പാരായണം ചെയ്യല്‍ സുന്നത്താണ്.

3- ഫാത്തിഹക്ക് ശേഷമുള്ള ഖുർആൻ പാരായണം നിർബന്ധമില്ല. ഒരാൾ ഫാത്തിഹയിൽ മാത്രം ഒതുക്കിയാൽ നമസ്കാരം ശരിയാകും എന്ന കാര്യത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാർക്ക് ഏകാഭിപ്രായമാണുള്ളത്. എങ്കിലും, ഫാത്തിഹയിൽ മാത്രം ഒതുക്കുന്നത് അഭികാമ്യമല്ല; കാരണം അത് പ്രവാചകചര്യക്ക് എതിരാണ്.

4- നമസ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നാമത്തെ റക്അത്ത് രണ്ടാമത്തേതിനേക്കാൾ ദീർഘിപ്പിക്കൽ അഭികാമ്യമാണ് (മുസ്തഹബ്ബ്).

5- ദുഹ്ര്‍, അസ്വർ നമസ്കാരങ്ങളിലെ പാരായണം പതുക്കെ (സിർറ് ആയി) ആയിരിക്കൽ അഭികാമ്യമാണ് (മുസ്തഹബ്ബ്).

6- പതുക്കെ ഓതേണ്ട നമസ്കാരങ്ങളിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ ആയത്തുകൾ ഉറക്കെ ഓതുന്നതിന് വിരോധമില്ല. പ്രത്യേകിച്ചും, മറ്റുള്ളവരെ പഠിപ്പിക്കുകയോ ഓർമ്മപ്പെടുത്തുകയോ പോലുള്ള പ്രയോജനങ്ങൾ അതിനുണ്ടെങ്കിൽ. കാരണം, നബി صلى الله عليه وسلم ചില ആയത്തുകൾ ഉറക്കെ ഓതാറുണ്ടായിരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ, ഇത് അനുവദനീയമാണ് എന്ന് അറിയിക്കാനായിരിക്കാം നബി صلى الله عليه وسلم അങ്ങനെ ചെയ്തത്.

7- ദുഹ്ര്‍, അസ്വർ, ഇശാഅ് നമസ്കാരങ്ങളിലെ അവസാന രണ്ട് റക്അത്തുകളിലും മഗ്‌രിബിലെ മൂന്നാമത്തെ റക്അത്തിലും ഫാത്തിഹയിൽ മാത്രം ഒതുക്കുന്നത് അഭികാമ്യമാണ് (മുസ്തഹബ്ബ്).

8- ഹദീസിൽ പരാമർശിക്കപ്പെട്ട കാര്യങ്ങൾ  നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ ചര്യയാണ് (സുന്നത്ത്).