415 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 155- دروس الحديث - ഗ്രഹണ നമസ്കാരത്തിന്‍റെ രൂപവും അനുബന്ധ ഉപദേശങ്ങളും

  

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ)  

ഗ്രഹണ നമസ്കാരത്തിന്‍റെ രൂപവും അനുബന്ധ ഉപദേശങ്ങളും

155 - عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها أَنَّهَا قَالَتْ: ((خَسَفَتِ الشَّمْسُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ - صلى الله عليه وسلم بِالنَّاسِ. فَأَطَالَ الْقِيَامَ، ثُمَّ رَكَعَ، فَأَطَالَ الرُّكُوعَ، ثُمَّ قَامَ، فَأَطَالَ الْقِيَامَ - وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ - ثُمَّ رَكَعَ، فَأَطَالَ الرُّكُوعَ - وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ - ثُمَّ سَجَدَ، فَأَطَالَ السُّجُودَ، ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ مَا فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى، ثُمَّ انْصَرَفَ، وَقَدْ تَجَلَّتْ الشَّمْسُ، فَخَطَبَ النَّاسَ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ: إنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لا يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلا لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمْ ذَلِكَ فَادْعُوا اللَّهَ وَكَبِّرُوا، وَصَلُّوا وَتَصَدَّقُوا، ثُمَّ قَالَ: يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ، وَاَللَّهِ مَا مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرُ مِنْ اللَّهِ أَنْ يَزْنِيَ عَبْدُهُ، أَوْ تَزْنِيَ أَمَتُهُ، يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ، وَاَللَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيراً)) .
وَفِي لَفْظٍ: ((فَاسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ)) .

    ആഇശ رضي الله عنها നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: നിശ്ചയം അവർ പറഞ്ഞു: ((അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ സൂര്യന് ഗ്രഹണം (ഖുസൂഫ്/ഖുസൂഫ്) സംഭവിച്ചു. അപ്പോൾ റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم ജനങ്ങളോടൊപ്പം നമസ്കരിച്ചു. അവിടുന്ന് നിറുത്തം ദീർഘിപ്പിച്ചു, ശേഷം റുകൂഅ് ചെയ്തു, റുകൂഅ് ദീർഘിപ്പിച്ചു, ശേഷം നിന്നു, നിറുത്തം ദീർഘിപ്പിച്ചു – അത് ആദ്യത്തെ നിറുത്തത്തേക്കാൾ കുറവായിരുന്നു – ശേഷം റുകൂഅ് ചെയ്തു, റുകൂഅ് ദീർഘിപ്പിച്ചു – അത് ആദ്യത്തെ റുകൂഇനെക്കാൾ കുറവായിരുന്നു – ശേഷം സുജൂദ് ചെയ്തു, സുജൂദ് ദീർഘിപ്പിച്ചു, ശേഷം രണ്ടാമത്തെ റക്അത്തിൽ ആദ്യത്തെ റക്അത്തിൽ ചെയ്തതുപോലെ ചെയ്തു. ശേഷം അവിടുന്ന് നമസ്കാരം അവസാനിപ്പിച്ചു. അപ്പോഴേക്കും സൂര്യൻ പ്രകാശിച്ചിരുന്നു (ഗ്രഹണം മാറിയിരുന്നു). അപ്പോൾ അവിടുന്ന് ജനങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു (ഖുത്ബ നിർവഹിച്ചു). അവിടുന്ന് അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും പുകഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു. എന്നിട്ട് പറഞ്ഞു:

    നിശ്ചയം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അല്ലാഹുവിൻ്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളിൽ പെട്ട രണ്ട് ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാണ്. ഒരാളുടെ മരണത്താലോ ജീവിതത്താലോ അവയ്ക്ക് ഗ്രഹണം സംഭവിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ നിങ്ങൾ അത് കണ്ടാൽ, നിങ്ങൾ അല്ലാഹുവിനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുകയും തക്ബീർ ചൊല്ലുകയും നമസ്കരിക്കുകയും ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുക.

    പിന്നീട് അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: "മുഹമ്മദിൻ്റെ സമൂഹമേ! അല്ലാഹുവാണ് സത്യം, തൻ്റെ അടിമ വ്യഭിചരിക്കുന്നതിലോ തൻ്റെ അടിമസ്ത്രീ വ്യഭിചരിക്കുന്നതിലോ അല്ലാഹുവിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ഈര്‍ഷ്യതയുള്ള മറ്റൊരാളുമില്ല.

    മുഹമ്മദിൻ്റെ സമൂഹമേ! അല്ലാഹുവാണ് സത്യം, ഞാൻ അറിയുന്നത് നിങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ കുറച്ചേ ചിരിക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ; ധാരാളം കരയുമായിരുന്നു."))

    മറ്റൊരു റിപ്പോർട്ടിൽ ഇപ്രകാരമുണ്ട്: ((അവിടുന്ന് നാല് റുകൂഉകളും നാല് സുജൂദുകളും പൂർത്തിയാക്കി.))

വിവരണം

    ഗ്രഹണത്തെക്കുറിച്ച് അറബിയിൽ അൽ-കുസൂഫ് അല്ലെങ്കിൽ അൽ-ഖുസൂഫ് എന്നാണ് പറയുക.  ഒരു വസ്തു കറുപ്പ് നിറത്തിലേക്ക് മാറുക എന്നാണത് കൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. സൂര്യൻ്റെയും ചന്ദ്രൻ്റെയും ഗ്രഹണത്തിന് ഈ രണ്ട് വാക്കുകളും ഉപയോഗിക്കാമെന്നാണ് പണ്ഡിതമതം.

    നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ കാലത്ത് സൂര്യഗ്രഹണം സംഭവിച്ചപ്പോൾ, അവിടുന്ന് ഭയവിഹ്വലനായി പള്ളിയിലേക്ക് പോവുകയും ജനങ്ങൾക്ക് ഇമാമായി നമസ്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. അവിടുന്ന് തിടുക്കത്തിൽ പോയത് അന്ത്യനാളിനെ ഭയപ്പെട്ടതുകൊണ്ടായിരുന്നു. നമസ്കാരശേഷം, സൂര്യൻ തെളിഞ്ഞപ്പോൾ അവിടുന്ന് ഖുത്ബ (പ്രഭാഷണം) നിർവ്വഹിച്ചു. ആ പ്രഭാഷണത്തിൽ, നബി صلى الله عليه وسلم ജനങ്ങളുടെ തെറ്റിദ്ധാരണ തിരുത്തി: നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു:  "നിശ്ചയം സൂര്യനും ചന്ദ്രനും ഒരാളുടെ മരണമോ ജീവിതമോ നിമിത്തം ഗ്രഹണം സംഭവിക്കുന്നവയല്ല. അവ രണ്ടും അല്ലാഹുവിൻ്റെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളിൽപ്പെട്ട രണ്ട് ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാണ്. അതിനാൽ നിങ്ങൾ അത് കണ്ടാൽ, നിങ്ങൾ നമസ്കരിക്കുകയും പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ചെയ്യുക."

    ഈ ഹദീസിൻ്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, ഗ്രഹണ നമസ്കാരം (സ്വലാത്തുൽ കുസൂഫ്) ചില പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ നിർബന്ധമാണ് (വാജിബ്), എന്നാൽ ഭൂരിഭാഗം പണ്ഡിതന്മാരും ഇത് പ്രബലമായ സുന്നത്ത് (സുന്നത്തുൽ മുഅക്കദ) ആണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. ഗ്രഹണം സംഭവിക്കുന്ന ഏത് സമയത്തും, നിരോധിക്കപ്പെട്ട സമയങ്ങളിൽ പോലും, ഈ നമസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കാവുന്നതാണ്, കാരണം ഇതിന് പ്രത്യേക കാരണം (സബബ്) ഉണ്ട്.

    സൂര്യഗ്രഹണ നമസ്കാരത്തിൻ്റെ രീതി: ആഇശ رضي الله عنه റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തതനുസരിച്ച്, ഈ നമസ്കാരം രണ്ട് റക്അത്തുകളാണ്. എന്നാൽ ഓരോ റക്അത്തിലും രണ്ട് റുകൂഉകളും രണ്ട് സുജൂദുകളും ഉണ്ട്. ചുരുക്കത്തിൽ, ഗ്രഹണ നമസ്കാരത്തിൽ ആകെ നാല് റുകൂഉകളും നാല് സുജൂദുകളുമാണ് ഉള്ളത്. എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ദീർഘിപ്പിക്കുന്നത് ഈ നമസ്കാരത്തിൻ്റെ പ്രത്യേകതയാണ് (ഒന്നാമത്തെ റക്അത്തിലെ നിര്‍ത്തവും റുകൂഉമാണ് ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയത്).

    ഇമാം നമസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം ഖുത്ബ നടത്തുന്നത് സുന്നത്താണ്. ഈ പ്രഭാഷണത്തിൽ നബി صلى الله عليه وسلم പ്രാർത്ഥിക്കാനും, തക്ബീർ ചൊല്ലാനും, നമസ്കരിക്കാനും, ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനും കൽപ്പിച്ചു. 

    കൂടാതെ, പ്രഭാഷണത്തിൽ നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ മുന്നറിയിപ്പ് ശ്രദ്ധേയമാണ്: "മുഹമ്മദിൻ്റെ സമൂഹമേ! അല്ലാഹുവാണ് സത്യം, അല്ലാഹുവിന്‍റെ അടിമ വ്യഭിചരിക്കുന്നതിലോ അല്ലെങ്കില്‍ അവന്‍റെ അടിമയായ സ്ത്രീ വ്യഭിചരിക്കുന്നതിലോ അല്ലാഹുവിനെക്കാൾ കൂടുതൽ ഈര്‍ഷ്യതയുള്ള മറ്റൊരാളുമില്ല." ഗ്രഹണം ഒരു ശിക്ഷയുടെ മുന്നറിയിപ്പായതിനാലും, പാപങ്ങൾ ഇസ്‌ലാമിക സമൂഹത്തിൽ കഷ്ടതകൾ വരുത്തുന്നതിനാലും അവിടുന്ന് പാപങ്ങളിൽ നിന്ന്, പ്രത്യേകിച്ച് വ്യഭിചാരത്തിൽ നിന്ന്, മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി. അല്ലാഹുവിന് ഈര്‍ഷ്യത എന്ന വിശേഷണമുണ്ട്. ഇത് അല്ലാഹുവിൻ്റെ മഹത്വത്തിനും പവിത്രതക്കും യോജിച്ച രൂപത്തിലുള്ള ഒരു ഗുണവിശേഷമാണ്.

    നബി صلى الله عليه وسلم അറിയിക്കുന്നു: "മുഹമ്മദിൻ്റെ സമൂഹമേ! അല്ലാഹുവാണ് സത്യം, ഞാൻ അറിയുന്നത് നിങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ കുറച്ചേ ചിരിക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ; ധാരാളം കരയുമായിരുന്നു." ഇത് അല്ലാഹുവിൻ്റെ ശിക്ഷയെക്കുറിച്ചും, അന്ത്യനാളിലെ സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ചും, പാപങ്ങളുടെ ഭവിഷ്യത്തുകളെക്കുറിച്ചും നബി صلى الله عليه وسلم ക്ക് ലഭിച്ച അറിവിൻ്റെ ഗൗരവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- ഗ്രഹണ നമസ്കാരത്തിന്‍റെ രൂപം ഈ ഹദീസ് അറിയിക്കുന്നു.

2- സൂര്യഗ്രഹണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പാഠം, അത് ഒരാളുടെ മരണമോ ജീവിതമോ നിമിത്തം സംഭവിക്കുന്നതാണെന്നുള്ള ജാഹിലിയ്യ കാലഘട്ടത്തിലെ (അജ്ഞതയുടെ കാലം) അന്ധവിശ്വാസത്തെ ഇസ്‌ലാം ശക്തമായി തള്ളിക്കളയുന്നു എന്നതാണ്. ഗ്രഹണം എന്നത് അല്ലാഹുവിൻ്റെ കഴിവിനെയും അവന്‍റെ മഹത്തായ ശക്തിയെയും സൂചിപ്പിക്കുന്ന രണ്ട് പ്രപഞ്ച ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ മാത്രമാണ്.

3- ഗ്രഹണം സംഭവിക്കുമ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم അതീവ ഭയത്തോടെയും ധൃതിയിലും പള്ളിയിലേക്ക് പോയത്, അന്ത്യനാളിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയത്തിൻ്റെയും റബ്ബിനോടുള്ള വിനയത്തിൻ്റെയും ആഴം വെളിവാക്കുന്നു. ഒരു വിശ്വാസി ഭൗതിക ലോകത്തിലെ മാറ്റങ്ങളെ നിസ്സാരമായി കാണാതെ, അതെല്ലാം അല്ലാഹുവിൻ്റെ മുന്നറിയിപ്പുകളായി കണ്ട് അവനിലേക്ക് വേഗത്തിൽ മടങ്ങേണ്ടതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നു.

4- ഗ്രഹണം പോലുള്ള പ്രപഞ്ച ദൃഷ്ടാന്തങ്ങൾ കാണുമ്പോൾ, അതിനുള്ള ഇസ്‌ലാമിക പരിഹാരം നമസ്കാരമാണ്. ഇത്തരം സമയങ്ങളിൽ പരിഭ്രാന്തരാകാതെ, അല്ലാഹുവിലേക്ക് തിരിഞ്ഞ് സുന്നത്ത് നമസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കാനുള്ള ശക്തമായ കൽപ്പന ഇതിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു.

5- വ്യഭിചാരത്തെക്കുറിച്ച് നബി صلى الله عليه وسلم നടത്തിയ മുന്നറിയിപ്പിൽ, അടിമകൾ തിന്മ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ അല്ലാഹുവിനുണ്ടാകുന്ന ഈര്ഷ്യത എന്ന ഗുണവിശേഷം സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. ഈ ഗുണവിശേഷം അല്ലാഹുവിൻ്റെ മഹത്വത്തിന് യോജിച്ച രൂപത്തിലുള്ളതാണ്, ഇത് പാപങ്ങളെ, പ്രത്യേകിച്ച് വ്യഭിചാരത്തെ, അല്ലാഹു എത്രമാത്രം വെറുക്കുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

6- ഗ്രഹണം പോലുള്ള പ്രപഞ്ച പ്രതിഭാസങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പാപങ്ങളെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയത്, പ്രകൃതിയിലെ കഷ്ടപ്പാടുകൾക്കും ശിക്ഷകൾക്കും (വരൾച്ച, യുദ്ധങ്ങൾ, വിലക്കയറ്റം പോലുള്ളവയുടെ) യഥാർത്ഥ കാരണം മനുഷ്യൻ്റെ പാപങ്ങളും ധിക്കാരവുമാണ് എന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. 

7-ഗ്രഹണ നമസ്കാരം (സ്വലാത്തുൽ കുസൂഫ്) ഒരു റക്അത്തിൽ രണ്ട് റുകൂഉകളും രണ്ട് സുജൂദുകളും ഉൾപ്പെടുന്ന സവിശേഷമായ രീതിയിലാണ് നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതെന്നും, അത് അല്ലാഹുവിനോടുള്ള ഭയം കാരണം ദീർഘിപ്പിക്കേണ്ടതാണെന്നും ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നു.

8- ഗ്രഹണ വേളയിൽ നമസ്കാരം മാത്രമല്ല ചെയ്യേണ്ടത്. പ്രാർത്ഥന (ദുആ), തക്ബീർ ചൊല്ലൽ, ദാനധർമ്മങ്ങൾ (സ്വദഖ), അടിമകളെ മോചിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ നന്മകളാണ് ഗ്രഹണ സമയത്ത് നിര്‍വ്വഹിക്കാന്‍ അറിയിക്കപ്പെട്ടവ. പ്രതിസന്ധി ഘട്ടങ്ങളിൽ വിവിധ ആരാധനാ കർമ്മങ്ങളിലൂടെ അല്ലാഹുവിലേക്ക് അടുക്കണമെന്ന് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

9- "ഞാൻ അറിയുന്നത് നിങ്ങൾ അറിഞ്ഞിരുന്നുവെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ കുറച്ചേ ചിരിക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ; ധാരാളം കരയുമായിരുന്നു" എന്ന നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ വാക്കുകൾ, പരലോകത്തെയും ശിക്ഷകളെയും കുറിച്ചുള്ള യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ എത്രത്തോളം ഭയാനകമാണ് എന്ന് പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഭൗതിക ജീവിതത്തിൽ അമിതമായി സന്തോഷിക്കാതെ, പരലോകത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് എപ്പോഴും ഗൗരവമുള്ള സമീപനം സ്വീകരിക്കേണ്ടതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം ഇതിലുണ്ട്.

10- ഈ നമസ്കാരം പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും ഒരുപോലെ സുന്നത്താണ്. സ്ത്രീകൾക്ക് അവരുടെ വീടുകളിൽ തനിച്ചോ അല്ലെങ്കിൽ പുരുഷന്മാരോടൊപ്പം പള്ളിയിൽ ജമാഅത്തായി നമസ്കരിക്കുന്നതിനോ ഇസ്‌ലാം അനുമതി നൽകുന്നു. പൊതു ആരാധനാ കാര്യങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾക്കുള്ള പങ്കാളിത്തത്തെ ഇത് എടുത്തു കാണിക്കുന്നു.

11- നമസ്കാരശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم നടത്തിയ ഖുത്ബയിൽ, ഗ്രഹണവേളയില്‍ ജനങ്ങളെ അഭിമുഖീകരിച്ച് മതപരമായ വിഷയങ്ങളിൽ ഉദ്ബോധനം നടത്തേണ്ടതിൻ്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രത്യേക സംഭവങ്ങളുണ്ടാകുമ്പോൾ, ജനങ്ങളെ പ്രബുദ്ധരാക്കാനും അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ തിരുത്താനും ഒരു ഇമാം അല്ലെങ്കിൽ നേതാവ് ബാധ്യസ്ഥനാണെന്ന് ഇത് പഠിപ്പിക്കുന്നു.

12- ഗ്രഹണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റു ചില വിവരങ്ങള്‍:

• ഗ്രഹണ നമസ്കാരശേഷമുള്ള ഖുത്ബയിൽ സ്വർഗ്ഗം, നരകം, ഖബറിലെ ശിക്ഷ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് നബി صلى الله عليه وسلم പരാമര്‍ശിച്ചിരുന്നു.
• നബി صلى الله عليه وسلم തൻ്റെ ഗ്രഹണ നമസ്കാരത്തിൽ സ്വർഗ്ഗം കണ്ടുവെന്നും, അതിലെ പഴങ്ങൾ പറിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുവെന്നുംഹദീസില്‍ വന്നിട്ടുണ്ട്.
• നരകവും ഖബറിലെ ശിക്ഷയും അവിടുന്ന് കണ്ടുവെന്നും, ഖബറിലെ ശിക്ഷയിൽ നിന്ന് അല്ലാഹുവിനോട് അഭയം തേടാൻ കൽപ്പിച്ചുവെന്നും ഖുത്ബയില്‍ പരാമർശിച്ചിരിക്കുന്നു.
• സൂര്യഗ്രഹണ ഖുത്ബയില്‍ വ്യഭിചാരത്തിന്‍റെ അപകടത്തെ കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നല്‍കുകയുണ്ടായി.

• ഗ്രഹണം അവസാനിക്കുന്നത് വരെ പ്രാർത്ഥന, തക്ബീർ, സ്വദഖ എന്നിവ തുടരാനാണ് കൽപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്.

• ഗ്രഹണം നീങ്ങുന്നത് വരെ നമസ്കാരം തുടരാതിരുന്നാല്‍ ചെയ്യേണ്ടത് പ്രാർത്ഥന വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്.

• ഗ്രഹണ നമസ്കാരത്തിലെ ഖിറാഅത്ത് ഉറക്കെയാകണം. 

• ജമാഅത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍ സാധിക്കാത്തവര്‍ക്ക് ഒറ്റക്കും ഇത് നമസ്കരിക്കാവുന്നതാണ്. 

• ഗ്രഹണം മാഞ്ഞുപോയതിന് ശേഷവും നമസ്കാരം തുടരേണ്ടതില്ല. നമസ്കാരം നടക്കുമ്പോൾ ഗ്രഹണം നീങ്ങുകയാണെങ്കിൽ, ബാക്കി നമസ്കാരം  ലഘൂകരിച്ച് പൂർത്തിയാക്കണം.

• ഗ്രഹണം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് ഈ നമസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കാൻ പാടില്ല.