440 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 180- دروس الحديث - സകാത്ത് പിരിവും പരാതികളും

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ)  

സകാത്ത് പിരിവും 

പരാതികളും 

180 - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه قَالَ: ((بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ رضي الله عنه عَلَى الصَّدَقَةِ. فَقِيلَ: مَنَعَ ابْنُ جَمِيلٍ وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ، وَالْعَبَّاسُ عَمُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَنْقِمُ ابْنُ جَمِيلٍ، إلاَّ أَنْ كَانَ فَقِيراً: فَأَغْنَاهُ اللَّهُ؟ وَأَمَّا خَالِدٌ: فَإِنَّكُمْ تَظْلِمُونَ خَالِداً. وَقَدْ احْتَبَسَ أَدْرَاعَهُ وَأَعْتَادَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. وَأَمَّا الْعَبَّاسُ: فَهِيَ عَلَيَّ وَمِثْلُهَا. ثُمَّ قَالَ: يَا عُمَرُ، أَمَا شَعَرْتَ أَنَّ عَمَّ الرَّجُلِ صِنْوُ أَبِيهِ؟)) .

അബൂഹുറൈറ رضي الله عنه വിൽ നിന്ന് നിവേദനം, അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم സകാത്ത് (സ്വദഖ) പിരിക്കാനായി ഉമർ رضي الله عنه വിനെ നിയോഗിച്ചു. അപ്പോൾ (ആളുകൾ) പറഞ്ഞു: 'ഇബ്നു ജമീലും, ഖാലിദ് ബ്നു വലീദും, അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യുടെ പിതൃവ്യനായ അബ്ബാസും (സകാത്ത്) തടഞ്ഞിരിക്കുന്നു (നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ചിരിക്കുന്നു).' അപ്പോൾ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: 'ഇബ്നു ജമീൽ എന്തിനാണ് (സകാത്തിനെ) വെറുക്കുന്നത്? അവൻ ദരിദ്രനായിരിക്കെ അല്ലാഹു അവനെ സമ്പന്നനാക്കി എന്നതൊഴികെ?

    എന്നാൽ ഖാലിദിന്‍റെ കാര്യം; നിശ്ചയമായും നിങ്ങൾ ഖാലിദിനോട് അക്രമം കാണിക്കുകയാണ്. അദ്ദേഹം തന്‍റെ പടയങ്കികളും (അങ്കികളും) യുദ്ധസാമഗ്രികളും അല്ലാഹുവിന്‍റെ മാർഗത്തിൽ (വഖ്ഫ് ആയി) നീക്കിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്.

    ഇനി അബ്ബാസിന്‍റെ കാര്യം; അതും അതിന് തുല്യമായതും (അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സകാത്ത്) എന്‍റെ ബാധ്യതയാണ്. ശേഷം അവിടുന്ന് പറഞ്ഞു: 'ഹേ ഉമർ, ഒരാളുടെ പിതൃവ്യൻ അയാളുടെ പിതാവിന് തുല്യനാണെന്ന് താങ്കൾക്ക് അറിയില്ലേ?'"

• أَدراعه وأَعتاده : പടയങ്കികളും യുദ്ധസാമഗ്രികളും. ആയുധങ്ങളും വാഹനങ്ങളും ഉൾപ്പെടെയുള്ള യുദ്ധോപകരണങ്ങളാണിവ.

• صِّنْو أَبيهِ : പിതാവിന് തുല്യൻ. പിതാവിനെപ്പോലെയുള്ളവൻ അല്ലെങ്കിൽ പിതാവിനോട് സാദൃശ്യമുള്ളവൻ.

വിവരണം

    ധനികന്‍ അക്രമം കാണിക്കാതിരിക്കാനും ദരിദ്രന്‍റെ അവകാശം നഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാനും വേണ്ടി, സകാത്തുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാ വിശദാംശങ്ങളും വിധിവിലക്കുകളും അല്ലാഹുവും അവന്‍റെ റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യും വ്യക്തമാക്കിത്തന്നിട്ടുണ്ട്. സകാത്ത് ശേഖരിക്കേണ്ടതും വസൂലാക്കേണ്ടതും ഭരണാധികാരിയുടെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. സമയം മറന്നു പോയവരെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും, മടി കാണിക്കുന്നവരെ ഉണർത്തുകയും, നൽകാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നവരെ നിർബന്ധിച്ച് (ആവശ്യമെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്ത് പോലും) അത് വാങ്ങുകയും വേണം.

    ഈ ഹദീസിൽ, നബി صلى الله عليه وسلم സകാത്ത് നൽകാൻ കൽപ്പിച്ചതായി അബൂഹുറൈറ رضي الله عنه പറയുന്നു. ഉമർ رضي الله عنه ആയിരുന്നു സകാത്ത് പിരിക്കാൻ ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. അപ്പോൾ മൂന്ന് പേർ സകാത്ത് നൽകാൻ വിസമ്മതിച്ചതായി നബി صلى الله عليه وسلم യോട് പരാതി പറയപ്പെട്ടു. ഇബ്നു ജമീൽ (ഇദ്ദേഹത്തിന്‍റെ പേര് അബ്ദുല്ല എന്നാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു), ഖാലിദ് ബ്നു വലീദ് رضي الله عنه, അബ്ബാസ് ബ്നു അബ്ദുൽ മുത്തലിബ് رضي الله عنه  എന്നിവരാണവർ.

ഇബ്നു ജമീലിന്‍റെ കാര്യത്തിൽ നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "ഇബ്നു ജമീൽ എന്തിനാണ് ഇതിനെ വെറുക്കുന്നത്?" അതായത്, അയാൾ ദരിദ്രനായിരിക്കെ അല്ലാഹു അവനെ ഐശ്വര്യവാനാക്കി എന്നതല്ലാതെ, സകാത്തിനെ വെറുക്കാനോ നിഷേധിക്കാനോ കുറ്റപ്പെടുത്താനോ ഉള്ള യാതൊരു ന്യായവും അവനില്ല. അല്ലാഹുവിന്‍റെ അനുഗ്രഹത്താലും നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ ബറകത്ത് കൊണ്ട് സമുദായത്തിന് ലഭിച്ച യുദ്ധമുതലുകൾ (ഗനീമത്ത്) വഴിയുമാണ് അല്ലാഹു അവനെ സമ്പന്നനാക്കിയത്. അതിനാൽ അവൻ സകാത്ത് തടഞ്ഞുവെക്കാൻ പാടില്ലായിരുന്നു; അനുഗ്രഹത്തിന് നൽകേണ്ട പ്രതിഫലം ഇതല്ലല്ലോ! നന്ദികേടിനെക്കുറിച്ചുള്ള പരോക്ഷമായ സൂചനയും, ഉപകാരത്തിന് തിന്മ ചെയ്യുന്നത് മോശമാണെന്ന ശാസനയുമാണിത്. (ഇബ്നു ജമീൽ ഒരു മുനാഫിഖ് ആയിരുന്നുവെന്നും പിന്നീട് പശ്ചാത്തപിച്ചു എന്നും പറയപ്പെടുന്നു).

ഖാലിദ് رضي الله عنه  വിന്‍റെ കാര്യത്തിൽ നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "ഖാലിദ് സകാത്ത് തടഞ്ഞു എന്ന് പറയുന്നതിലൂടെ നിങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തോട് അക്രമം കാണിക്കുകയാണ്. അദ്ദേഹം തന്‍റെ പടയങ്കികളും യുദ്ധസാമഗ്രികളും (അഅ്താദ്) അല്ലാഹുവിന്‍റെ മാർഗത്തിൽ വഖ്ഫ് ചെയ്തിരിക്കുകയാണ്. അതിന് സകാത്തില്ല." 'അഅ്താദ്' എന്നാൽ ആയുധങ്ങൾ, കുതിരകൾ തുടങ്ങി യുദ്ധത്തിന് ഒരുക്കുന്ന എല്ലാ സാമഗ്രികളുമാണ്. സകാത്ത് പിരിക്കുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരോടാണ് നബി صلى الله عليه وسلم ഇത് പറയുന്നത്. ഖാലിദ് ജിഹാദിനായി നീക്കിവെച്ച സാധനങ്ങളെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ പരിഗണിച്ചിരുന്നില്ല. അവ കച്ചവടച്ചരക്കാണെന്നും അതിന് സകാത്ത് നിർബന്ധമാണെന്നും കരുതി അവർ സകാത്ത് ചോദിച്ചു. അപ്പോൾ "എനിക്ക് സകാത്ത് നൽകാനില്ല" എന്ന് ഖാലിദ് رضي الله عنه പറഞ്ഞു. ഇത് കേട്ട് ഖാലിദ് رضي الله عنه സകാത്ത് തടഞ്ഞു എന്ന് അവർ നബി صلى الله عليه وسلم യോട് പരാതിപ്പെട്ടു. അപ്പോഴാണ് "നിങ്ങൾ ഖാലിദ് رضي الله عنه വിനെ ദ്രോഹിക്കുന്നു" എന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞത്. കാരണം വർഷം തികയുന്നതിന് മുമ്പ് തന്നെ അദ്ദേഹം അത് അല്ലാഹുവിന്‍റെ മാർഗത്തിൽ വഖ്ഫ് ചെയ്തിരുന്നു. അതിന് സകാത്തില്ല.

    അല്ലെങ്കിൽ ഇതിന്‍റെ ഉദ്ദേശ്യം ഇതാകാം: ഖാലിദ് رضي الله عنه വിന് സകാത്ത് നിർബന്ധമായിരുന്നെങ്കിൽ അദ്ദേഹം അത് നൽകുമായിരുന്നു, അതിൽ പിശുക്ക് കാണിക്കില്ലായിരുന്നു. സ്വന്തം സ്വത്തുക്കൾ അല്ലാഹുവിന് വേണ്ടി സൗജന്യമായി വിട്ടുനൽകിയ ഒരാൾ, നിർബന്ധ ബാധ്യതയിൽ എങ്ങനെ പിശുക്ക് കാണിക്കും?!

    അബ്ബാസ് رضي الله عنه വിന്‍റെ കാര്യത്തിൽ, അദ്ദേഹം റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യുടെ പിതൃവ്യനാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സകാത്ത് സ്ഥിരപ്പെട്ടതാണ് (വാജിബാണ്). അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ഔദാര്യം കാരണം, വിസമ്മതം കൊണ്ടോ പിശുക്ക് കൊണ്ടോ അല്ലാതെ, ആ സകാത്തും അതിന് തുല്യമായതും അദ്ദേഹം നൽകും. മറ്റൊരു അഭിപ്രായത്തിൽ: സകാത്ത് നിർബന്ധമാകുന്ന സമയത്തിന് മുമ്പ് അത് മുൻകൂട്ടി നൽകാൻ (തഅ്ജീൽ) അബ്ബാസ് നബി صلى الله عليه وسلم യോട് അനുവാദം ചോദിച്ചിരുന്നു. അബൂദാവൂദ്, തിർമിദി, ഇബ്നു മാജ എന്നിവർ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് പോലെ നബി صلى الله عليه وسلم അതിന് അനുവാദം നൽകി. അപ്പോൾ "അത് എന്‍റെ ബാധ്യതയാണ്" എന്നതിന്‍റെ അർത്ഥം, "അത് അദ്ദേഹത്തിന് നിർബന്ധമാണ്, എന്നാൽ സമയത്തിന് മുമ്പേ അദ്ദേഹം അത് നിർവ്വഹിച്ചു (എന്നെ ഏൽപ്പിച്ചു)" എന്നായിരിക്കും. "അതിന് തുല്യമായതും കൂടെയുണ്ട്" എന്നത് അടുത്ത വർഷത്തേതും അദ്ദേഹം നൽകി എന്നർത്ഥം. ഈ നിവേദനത്തിൽ "അബ്ബാസിന്‍റെ സകാത്ത് എന്‍റെ ബാധ്യതയാണ്, അതിന് തുല്യമായതും" എന്നാണുള്ളത്. 

    ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "ഹേ ഉമർ, ഒരാളുടെ പിതൃവ്യൻ പിതാവിന് തുല്യനാണെന്ന് താങ്കൾക്ക് അറിയില്ലേ?" അതായത്, സ്ഥാനത്തിലും ആദരവിലും അദ്ദേഹം പിതാവിനെപ്പോലെ തന്നെയാണ്. 'പിതാവിന്‍റെ സ്വിന്‍'വ്' (പിതാവിന് തുല്യൻ) എന്നതുകൊണ്ട് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്, പിതാവും പിതൃവ്യനും ഒരേ അടിവേരിൽ നിന്ന് വരുന്നവരാണ് എന്നാണ്.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- അല്ലാഹു നൽകിയ സമ്പത്തെന്ന അനുഗ്രഹത്തെക്കുറിച്ച് അശ്രദ്ധനായവനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കൽ; അവൻ അല്ലാഹുവിനോടുള്ള ബാധ്യത നിർവ്വഹിക്കാൻ വേണ്ടിയാണത്.

2- സ്വീകാര്യമായ ന്യായങ്ങൾ നിരത്തിക്കൊണ്ട് കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിക്കുന്നത് (അല്ലെങ്കിൽ ഒഴികഴിവ് പറയുന്നത്) അനുവദനീയമാണ്.

3- ഖാലിദ് ബ്നു വലീദ് رضي الله عنه വിന്‍റെ മഹത്വം (ശ്രേഷ്ഠത) ഇതിലുണ്ട്.

4- ഇബ്നു ജമീലിനെ നബി صلى الله عليه وسلم വിമർശിച്ചു. ദരിദ്രനായിരുന്ന അവനെ അല്ലാഹു സമ്പന്നനാക്കിയപ്പോൾ, നന്ദികാണിച്ച് സകാത്ത് നൽകുന്നതിന് പകരം അത് തടഞ്ഞുവെച്ചത് വലിയ തെറ്റാണ്.

5- ഖാലിദ് ബ്നു വലീദ് رضي الله عنه വിനെ നബി صلى الله عليه وسلم ന്യായീകരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിനെ വിമര്‍ശിക്കുന്നതില്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് തെറ്റുപറ്റിയതാണ്. ഖാലിദ് رضي الله عنه തന്‍റെ പടയങ്കികളും യുദ്ധസാമഗ്രികളും അല്ലാഹുവിന്‍റെ മാർഗത്തിൽ 'വഖ്ഫ്'  ചെയ്തതാണ്. വഖ്ഫ് ചെയ്ത മുതലുകൾക്ക് സകാത്ത് നൽകേണ്ടതില്ല.

6- നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ പിതൃവ്യനായ അബ്ബാസ് رضي الله عنه വിനെയും റസൂൽ صلى الله عليه وسلم ന്യായീകരിച്ചു. "അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ സകാത്ത് എന്‍റെ ബാധ്യതയാണ്" എന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു. ഇതിന് പണ്ഡിതന്മാർ രണ്ട് കാരണങ്ങൾ പറയുന്നുണ്ട്:

ഒന്ന്: അദ്ദേഹം സമയം ആകുന്നതിന് മുമ്പേ സകാത്ത് മുൻകൂട്ടി  നൽകിയിരുന്നു.

രണ്ട്: അല്ലെങ്കിൽ പിതൃവ്യനോടുള്ള ആദരവ് കാരണം നബി صلى الله عليه وسلم ആ ബാധ്യത ഏറ്റെടുത്തു. "ഒരാളുടെ പിതൃവ്യൻ പിതാവിന് തുല്യനാണ്" എന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

7- ഭരണാധികാരിക്ക് സകാത്ത് പിരിക്കാൻ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിയോഗിക്കാം.

8- കച്ചവടത്തിനായി വെച്ചിരിക്കുന്ന സാധനങ്ങൾക്ക് സകാത്ത് നിർബന്ധമാണ് (ഖാലിദ് رضي الله عنه വിന്‍റെ കൈവശമുള്ളത് കച്ചവടച്ചരക്കാണെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിച്ചാണ് ഉദ്യോഗസ്ഥർ സകാത്ത് ചോദിച്ചത്).

9- ഭൂമി മാത്രമല്ല, ആയുധം പോലുള്ള സാധനങ്ങളും വഖ്ഫ് ചെയ്യാം. വഖ്ഫ് മുതലുകൾക്ക് സകാത്തില്ല.

10- നിസ്വാബ് തികഞ്ഞ ഒരാൾക്ക്, ആവശ്യഘട്ടങ്ങളിൽ (ഉദാ: ക്ഷാമം, രോഗം ഉള്ള സമയത്ത്) വർഷം പൂർത്തിയാകുന്നതിന് മുമ്പ് സകാത്ത് നൽകാം.

11- നല്ലവരെക്കുറിച്ച് തെറ്റിദ്ധാരണ വരുമ്പോൾ അവരെ ന്യായീകരിക്കണം. 

12- പിതൃവ്യന് പിതാവിന്‍റെ സ്ഥാനമാണുള്ളത്.