421 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 161- دروس الحديث - യുദ്ധവേളയിലെ നമസ്കാരം

   

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ)  

യുദ്ധവേളയിലെ നമസ്കാരം

161 - عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيِّ رضي الله عنهما قَالَ: ((شَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاةَ الْخَوْفِ فَصَفَفْنَا صَفَّيْنِ خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْعَدُوُّ بَيْنَنَا وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ، وَكَبَّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَكَبَّرْنَا جَمِيعاً، ثُمَّ رَكَعَ وَرَكَعْنَا جَمِيعاً، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ وَرَفَعْنَا جَمِيعاً، ثُمَّ انْحَدَرَ بِالسُّجُودِ وَالصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ، وَقَامَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ فِي نَحْرِ الْعَدُوِّ، فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السُّجُودَ، وَقَامَ الصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ: انْحَدَرَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ بِالسُّجُودِ، وَقَامُوا، ثُمَّ تَقَدَّمَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ، وَتَأَخَّرَ الصَّفُّ الْمُقَدَّمُ، ثُمَّ رَكَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَرَكَعْنَا جَمِيعاً، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ وَرَفَعْنَا جَمِيعاً، ثُمَّ انْحَدَرَ بِالسُّجُودِ، وَالصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ - الَّذِي كَانَ مُؤَخَّرًا فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى - فَقَامَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ فِي نَحْرِ الْعَدُوِّ، فَلَمَّا قَضَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم السُّجُودَ وَالصَّفُّ الَّذِي يَلِيهِ: انْحَدَرَ الصَّفُّ الْمُؤَخَّرُ بِالسُّجُودِ، فَسَجَدُوا ثُمَّ سَلَّمَ صلى الله عليه وسلم وَسَلَّمْنَا جَمِيعاً، قَالَ جَابِرٌ: كَمَا يَصْنَعُ حَرَسُكُمْ هَؤُلاءِ بِأُمَرَائِهِمْ)) .
وَذَكَرَهُ مُسْلِمٌ بِتَمَامِهِ. وَذَكَرَ الْبُخَارِيُّ طَرَفاً مِنْهُ: ((وَأَنَّهُ صَلَّى صَلاةَ الْخَوْفِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَزْوَةِ السَّابِعَةِ، غَزْوَةِ ذَاتِ الرِّقَاعِ)) .
نَحْر العدو: مقابلة العدو.

ജാബിര്‍ ബിൻ അബ്ദുല്ലാഹ് അൽ അൻസാരി رضي الله عنهما നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: "ഞാൻ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم യോടൊപ്പം യുദ്ധ വേളയിലെ നമസ്കാരത്തിൽ (സ്വലാത്തുൽ ഖൗഫ്) പങ്കെടുത്തു. അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ റസൂല്‍ صلى الله عليه وسلم ക്ക് പിന്നിൽ രണ്ട് അണിയായി നിന്നു. ശത്രു ഞങ്ങളുടെയും ഖിബ്'ലയുടെയും ഇടയിലായിരുന്നു. നബി صلى الله عليه وسلم തക്ബീർ ചൊല്ലി, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും തക്ബീർ ചൊല്ലി. ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم റുകൂഅ് ചെയ്തു, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും റുകൂഅ് ചെയ്തു. ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم റുകൂഇൽ നിന്ന് തലയുയർത്തി, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഉയർത്തി. പിന്നീട് നബി صلى الله عليه وسلم യും നബി صلى الله عليه وسلم യോട് തൊട്ടടുത്തുള്ള അണിയും സുജൂദിലേക്ക് താഴ്ന്നു. പിൻനിരയിലുള്ള അണി ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് പ്രതിരോധിച്ചു നിന്നു. നബി صلى الله عليه وسلم സുജൂദ് കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നേൽക്കുകയും അദ്ദേഹത്തോട് അടുത്ത അണി എഴുന്നേൽക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, പിൻനിരയിലുള്ള അണി സുജൂദിലേക്ക് വീഴുകയും (സുജൂദ് കഴിഞ്ഞ്) അവർ എഴുന്നേൽക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് പിൻനിരയിലുള്ളവർ മുൻനിരയിലേക്കും, മുൻനിരയിലുള്ളവർ പിൻനിരയിലേക്കും മാറിനിന്നു. ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم റുകൂഅ് ചെയ്തു, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും റുകൂഅ് ചെയ്തു. ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم റുകൂഇൽ നിന്ന് തലയുയർത്തി, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഉയർത്തി. പിന്നീട് നബി صلى الله عليه وسلم സുജൂദിലേക്ക് താഴ്ന്നു; അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഒന്നാം റക്അത്തിൽ പിൻനിരയിലായിരുന്ന (ഇപ്പോൾ മുൻനിരയിലുള്ള) അണിയും സുജൂദ് ചെയ്തു. പിൻനിരയിലുള്ള അണി ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് പ്രതിരോധിച്ചു നിന്നു. നബി صلى الله عليه وسلم യും നബി صلى الله عليه وسلم യോട് അടുത്ത അണിയും സുജൂദ് പൂർത്തിയാക്കിയപ്പോൾ, പിൻനിരയിലുള്ള അണി സുജൂദിലേക്ക് താഴുകയും അവർ സുജൂദ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم സലാം വീട്ടി, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും സലാം വീട്ടി. ജാബിർ رضي الله عنهما പറഞ്ഞു: നിങ്ങളുടെ ഈ കാവൽക്കാർ അവരുടെ അമീറുമാരോടൊപ്പം ചെയ്യുന്നതുപോലെ."

    ഇത് ഇമാം മുസ്‌ലിം رحمه الله പൂർണ്ണമായും ഉദ്ധരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇമാം ബുഖാരി رحمه الله ഇതിൽ നിന്നുള്ള ഒരു ഭാഗം ഇപ്രകാരം ഉദ്ധരിച്ചു: "അദ്ദേഹം നബി صلى الله عليه وسلم യോടൊപ്പം ഏഴാമത്തെ യുദ്ധമായ ദാത്തുർരിഖാഅ് യുദ്ധത്തിൽ ഭയവേളയിലെ നമസ്കാരം നിർവഹിച്ചു."

(نَحْر العدو): ശത്രുവിനെ നേരിടുക.

വിവരണം

    ശത്രുക്കളുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന വേളയിൽ മുസ്‌ലീംകൾ നിർവ്വഹിക്കുന്ന നമസ്കാരമാണ് സ്വലാത്തുൽ ഖൗഫ്. ഇസ്‌ലാമിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ കർമ്മപരമായ ആരാധനയായതിനാല്‍ യുദ്ധസമയത്ത് പോലും നമസ്കാരം ഒഴിവാക്കാൻ അനുവാദമില്ല.

    ഈ ഹദീസിലൂടെ ജാബിർ ബിൻ അബ്ദുല്ലാഹ് (റ) യുദ്ധസമയത്തെ ഭയവേളയിലെ നമസ്കാരത്തിന്‍റെ ഒരു രീതി വിവരിക്കുന്നു. നബി صلى الله عليه وسلم യോടൊപ്പം അദ്ദേഹം ഈ നമസ്കാരത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. അന്ന് സൈന്യം മുഴുവൻ നബി صلى الله عليه وسلم ക്ക് പിന്നിൽ രണ്ട് അണികളായി നിന്നു. ശത്രുക്കൾ അവർക്കും ഖിബ്'ലക്കും ഇടയിലായിരുന്നു. നമസ്കരിക്കുന്നവരും കാവൽ നിൽക്കുന്നവരും ഒരുപോലെ ശത്രുവിനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന അവസ്ഥയായിരുന്നു അത്. നബി صلى الله عليه وسلم നമസ്കാരം ആരംഭിക്കുകയും തക്ബീറതുൽ ഇഹ്‌റാം ചൊല്ലുകയും ചെയ്തപ്പോൾ സൈന്യം മുഴുവൻ നബി صلى الله عليه وسلم യോടൊപ്പം തക്ബീർ ചൊല്ലി. ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم ഖുർആൻ പാരായണം കഴിഞ്ഞ് റുകൂഅ് ചെയ്തപ്പോൾ എല്ലാവരും അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം റുകൂഅ് ചെയ്തു. റുകൂഇൽ നിന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم തലയുയർത്തിയപ്പോൾ എല്ലാവരും ഒപ്പം ഉയർത്തി.

    തുടർന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم സുജൂദിലേക്ക് താഴ്ന്നപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന് തൊട്ടുപിന്നിലുള്ള ഒന്നാം അണി മാത്രം അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം സുജൂദ് ചെയ്തു. പിൻനിരയിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ അണി സുജൂദ് ചെയ്യാതെ അവിടെത്തന്നെ നിന്ന് ശത്രുവിനെ നിരീക്ഷിക്കുകയും മുന്നിലുള്ളവർക്ക് കാവൽ നിൽക്കുകയും ചെയ്തു. നബി صلى الله عليه وسلم രണ്ട് സുജൂദുകളും കഴിഞ്ഞ് ഒന്നാം അണിയോടൊപ്പം എഴുന്നേറ്റു നിന്നപ്പോൾ, അതുവരെ കാവൽ നിന്ന പിൻനിരയിലുള്ളവർ സുജൂദിലേക്ക് താഴുകയും സുജൂദ് പൂർത്തിയാക്കി എഴുന്നേൽക്കുകയും ചെയ്തു. രണ്ടാമത്തെ റക്അത്തിൽ പിൻനിരയിലുള്ളവർ മുന്നിലേക്കും മുൻനിരയിലുള്ളവർ പിന്നിലേക്കും മാറിനിന്നു. എല്ലാവരും ഒരേപോലെ ഇമാമിന് പിന്നിൽ നിന്ന ശേഷമാണ് ഈ മാറ്റം സംഭവിച്ചത്.

    രണ്ടാം റക്അത്തിലും പാരായണത്തിന് ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم റുകൂഅ് ചെയ്തപ്പോൾ എല്ലാവരും റുകൂഅ് ചെയ്തു. ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم സുജൂദിലേക്ക് താഴ്ന്നപ്പോൾ ഇപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم ക്ക് തൊട്ടുപിന്നിലുള്ള (ആദ്യ റക്അത്തിൽ പിൻനിരയിലായിരുന്ന) അണി നബി صلى الله عليه وسلم  യോടൊപ്പം സുജൂദ് ചെയ്തു. ഈ സമയം പിൻനിരയിലുള്ളവർ ശത്രുവിനെ നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് കാവൽ നിന്നു. നബി صلى الله عليه وسلم യും കൂടെയുള്ള അണിയും സുജൂദ് പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പിൻനിരയിലുള്ളവർ സുജൂദിലേക്ക് താഴുകയും അത് പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു. സുജൂദും അത്തഹിയ്യാത്തും കഴിഞ്ഞ ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم സലാം വീട്ടുകയും രണ്ട് അണികളിലുള്ളവർ ഒരേപോലെ നബി صلى الله عليه وسلم ക്ക് പിന്നാലെ സലാം വീട്ടുകയും ചെയ്തു. ഇതോടെ എല്ലാവരുടെയും നമസ്കാരം പൂർത്തിയായി.

 ഭയവേളയിലെ നമസ്കാരത്തിന് നബി صلى الله عليه وسلم യിൽ നിന്ന് ഒട്ടേറെ രൂപങ്ങൾ വന്നിട്ടുണ്ട്. സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നമസ്കാരത്തിന്‍റെ സുരക്ഷയും കാവലിന്‍റെ കൃത്യതയും ഉറപ്പുവരുത്തുന്ന രീതികളാണ് അവിടുന്ന് സ്വീകരിച്ചിരുന്നത്. രൂപങ്ങളിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടെങ്കിലും അവയെല്ലാം ഒരേ ലക്ഷ്യത്തെയും അർത്ഥത്തെയുമാണ് പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്.

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- ഭയമുള്ള സാഹചര്യങ്ങൾ നിലവിലിരിക്കുകയും നമസ്കാരത്തിന് തടസ്സമാകുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഇല്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, വിവരിക്കപ്പെട്ട ഈ രീതിയിൽ നമസ്കരിക്കുന്നത് നിയമപരമാണ്.

2- ഈ രൂപത്തിൽ സുജൂദിന്‍റെ സമയത്ത് മാത്രമാണ് കാവൽ നിൽക്കുന്നത്. കാരണം, മറ്റുള്ള സമയങ്ങളിൽ (നിൽക്കുമ്പോഴും റുകൂഇലും) എല്ലാവർക്കും ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് കാണാൻ സാധിക്കുന്നതാണ്.

3- സുരക്ഷിതാവസ്ഥയിലായാലും ഭയത്തിലായാലും, നാട്ടിലായാലും യാത്രയിലായാലും പുരുഷന്മാർക്ക് ജമാഅത്ത് നമസ്കാരം നിര്‍ബന്ധമാണെന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.

4- ആരാധനകളിലും സൈനികമായ അച്ചടക്കത്തിലും ഇസ്‌ലാം പുലർത്തുന്ന മികച്ച ക്രമീകരണവും നീതിയും ഇത് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

5- നമസ്കാരത്തിന്‍റെ ഗുണഫലത്തിന് (മസ്‌ലഹത്ത്) വേണ്ടിയാണെങ്കിൽ നമസ്കാരത്തിന് പുറമെയുള്ള ചലനങ്ങൾ അതില്‍ അനുവദനീയമാണ്.

6- ഭയവേളയിലെ നമസ്കാരത്തിൽ അനിവാര്യമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി (ഉദാഹരണത്തിന് ശത്രുവിനെ നിരീക്ഷിക്കാൻ) മഅ്മൂം ഇമാമിനേക്കാൾ അല്പം വൈകുന്നത് അനുവദനീയമാണ്.

7- നമസ്കാരം നിർവ്വഹിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ അല്ലാഹു നൽകിയിട്ടുള്ള ഇളവുകളും ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങളുടെ ലളിതസ്വഭാവവും ഇത് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.