537 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 277 دروس الحديث - കച്ചവടത്തിലെ നിബന്ധനകള്‍

 

 

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ) 

കച്ചവടത്തിലെ നിബന്ധനകള്‍

بابُ الشُّروطِ في البيعِ

"കച്ചവടത്തിലെ നിബന്ധനകളെക്കുറിച്ചുള്ള അധ്യായം"

277 - عَنْ عَائِشَةَ رضي الله عنها قَالَتْ: (جَاءَتْنِي بَرِيرَةُ: فَقَالَتْ: كَاتَبْتُ أَهْلِي عَلَى تِسْعِ أَوَاقٍ، فِي كُلِّ عَامٍ أُوقِيَّةٌ. فَأَعِينِينِي. فَقُلْتُ: إنْ أَحَبَّ أَهْلُكِ أَنْ أَعُدَّهَا لَهُمْ، وَوَلاؤُكِ لِي فَعَلْتُ. فَذَهَبَتْ بَرِيرَةُ إلَى أَهْلِهَا، فَقَالَتْ: لَهُمْ. فَأَبَوْا عَلَيْهَا. فَجَاءَتْ مِنْ عِنْدِهِمْ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ. فَقَالَتْ: إنِّي عَرَضْتُ ذَلِكَ عَلَى أَهْلِي، فَأَبَوْا إلاَّ أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْوَلاءُ. فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. فَقَالَ: خُذِيهَا وَاشْتَرِطِي لَهُمُ الْوَلاءَ. فَإِنَّمَا الْوَلاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ. فَفَعَلَتْ عَائِشَةُ. ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ. ثُمَّ قَالَ: أَمَّا بَعْدُ. فَمَا بَالُ رِجَالٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطاً لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ؟ كُلُّ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَهُوَ بَاطِلٌ وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ. قَضَاءُ اللَّهِ أَحَقُّ. وَشَرْطُ اللَّهِ أَوْثَقُ. وَإِنَّمَا الْوَلاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ) .

ആഇശ رضي الله عنها നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അവർ പറഞ്ഞു: ബരീറ رضي الله عنها എന്‍റെ അടുക്കൽ വന്നു പറഞ്ഞു: "ഒമ്പത് ഊഖിയ സ്വർണ്ണം നൽകാം എന്ന നിബന്ധനയിൽ (മോചനത്തിനായി) ഞാൻ എന്‍റെ യജമാനന്മാരുമായി കരാറിൽ ഏർപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഓരോ വർഷവും ഓരോ ഊഖിയ വീതം ഞാൻ നൽകണം. അതിനാൽ എന്നെ സഹായിച്ചാലും." അപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞു: "നിന്‍റെ വീട്ടുകാർക്ക് സമ്മതമാണെങ്കിൽ ആ തുക അവർക്ക് നൽകാൻ ഞാൻ തയ്യാറാണ്, പകരം നിന്‍റെ 'വലാഅ്' (അടിമത്ത മോചനത്തിന് ശേഷമുള്ള ബന്ധം) എനിക്കായിരിക്കണം."

    ബരീറ തന്‍റെ വീട്ടുകാരുടെ അടുത്ത് ചെന്ന് ഈ വിവരം പറഞ്ഞു. എന്നാൽ അവർ അത് നിരസിച്ചു. അവർ മടങ്ങി വരുമ്പോൾ അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم അവിടെ ഇരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ബരീറ പറഞ്ഞു: "ഞാൻ അവരോട് ഈ കാര്യം സംസാരിച്ചു, പക്ഷേ 'വലാഅ്' അവർക്ക് തന്നെ വേണമെന്നല്ലാതെ അവർ സമ്മതിക്കുന്നില്ല."

    ആഇശ رضي الله عنها ഈ വിവരം നബി صلى الله عليه وسلم യെ അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "നീ അവളെ വാങ്ങിക്കൊള്ളുക, അവരോട് വലാഅ്  നീ നിബന്ധന വെച്ചോളൂ. കാരണം, വലാഅ് എന്നത് ആരാണോ മോചിപ്പിച്ചത് അവർക്ക് മാത്രമുള്ളതാണ്."

    ആഇശ رضي الله عنها അപ്രകാരം ചെയ്തു. പിന്നീട് അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ എഴുന്നേറ്റു നിന്ന് അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും പുകഴ്ത്തുകയും ചെയ്ത ശേഷം ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു: "അല്ലാഹുവിന്‍റെ ഗ്രന്ഥത്തിലില്ലാത്ത നിബന്ധനകൾ വെക്കുന്ന ആളുകളുടെ അവസ്ഥ എന്താണ്? അല്ലാഹുവിന്‍റെ ഗ്രന്ഥത്തിലില്ലാത്ത (പ്രമാണങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായ) ഏതൊരു നിബന്ധനയും ബാത്വിലാണ് (അസാധുവാണ്), അത് നൂറ് നിബന്ധനകളാണെങ്കിൽ പോലും. അല്ലാഹുവിന്‍റെ വിധിയാണ് ഏറ്റവും സത്യമായത്, അല്ലാഹുവിന്‍റെ നിബന്ധനയാണ് ഏറ്റവും ബലവത്തായത്. നിശ്ചയമായും വലാഅ് എന്നത് അടിമയെ മോചിപ്പിച്ചവന് മാത്രമുള്ളതാണ്."

كَاتَبْتُ أَهْلِي:ഞാൻ എന്‍റെ യജമാനന്മാരിൽ നിന്ന് എന്നെത്തന്നെ വിലക്കു വാങ്ങി.

وَوَلاؤُكِ لِي: ഒരു വ്യക്തിയെ അടിമത്തത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു സ്വതന്ത്രനാക്കുന്നതിനെ ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ വലാഅ് മുഖേന പാരമ്പര്യമായി സ്വത്ത് ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം (അനന്തരാവകാശം), പരസ്പര സഹായം, കുടുംബപരമായ അടുപ്പം എന്നിവ കൈവരുന്നു.

വിവരണം

  അടിമകളെ മോചിപ്പിക്കുന്നതിനെ ശരീഅത്ത് വളരെയധികം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. അല്ലാഹുവിന്‍റെ പ്രതിഫലം മാത്രം കാംക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ഒരാൾ ഒരു അടിമയെ മോചിപ്പിച്ചാൽ, ആ വ്യക്തിയെ അല്ലാഹു നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അടിമത്ത മോചനത്തെയും അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട 'വലാഅ്' (അടിമയും മോചിപ്പിച്ചവനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം), അനന്തരാവകാശം എന്നിവയെയും ഇസ്‌ലാം കൃത്യമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

    ഈ ഹദീസിൽ ആഇശ رضي الله عنها വിവരിക്കുന്നത് ബരീറ ബിൻത് സ്വഫ്‌വാൻ رضي الله عنها തന്നോട് സഹായം ചോദിച്ചു വന്ന കാര്യമാണ്. തന്‍റെ യജമാനനുമായി ഉണ്ടാക്കിയ മോചന കരാർ പ്രകാരമുള്ള തുക അടച്ചു തീർക്കാൻ ബരീറ സഹായം തേടി. ആഇശ رضي الله عنها ആ തുക നൽകാൻ തയ്യാറായെങ്കിലും ഒരു നിബന്ധന വെച്ചു: ബരീറയുടെ 'വലാഅ്' ആഇശക്ക് ആയിരിക്കണം. വലാഅ് എന്നാൽ അടിമയും മോചിപ്പിച്ചയാളും തമ്മിലുള്ള ഒരു ആത്മബന്ധമാണ്. മോചിപ്പിക്കപ്പെട്ട അടിമക്ക്  അനന്തരാവകാശികളില്ലാതെ മരിച്ചാൽ, മോചിപ്പിച്ചയാൾക്ക് അവരുടെ സ്വത്ത് ലഭിക്കാൻ ഇത് കാരണമാകും.

    എന്നാൽ ബരീറയുടെ യജമാനന്മാർ ഇത് സമ്മതിച്ചില്ല. ആഇശ رضي الله عنها തുക മുഴുവൻ നൽകിയാലും വലാഅ് അവർക്ക് തന്നെ വേണമെന്ന് അവർ വാശിപിടിച്ചു. ആഇശ رضي الله عنها ഈ വിവരം നബി صلى الله عليه وسلم യെ അറിയിച്ചു. അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "നീ അവളെ വാങ്ങി മോചിപ്പിച്ചോളൂ, അവർ പറയുന്ന നിബന്ധന നീ അംഗീകരിച്ചോളൂ. കാരണം, വലാഅ് എന്നത് ആരാണോ അടിമയെ മോചിപ്പിക്കുന്നത് അവർക്ക് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ടതാണ് (അവർ എന്ത് നിബന്ധന വെച്ചാലും അത് നിലനിൽക്കില്ല)."

ശേഷം നബി صلى الله عليه وسلم മിമ്പറിൽ കയറി ജനങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: "ചില ആളുകൾക്ക് എന്തുപറ്റി? അല്ലാഹുവിന്‍റെ ഗ്രന്ഥത്തിലില്ലാത്ത നിബന്ധനകൾ അവർ വെക്കുന്നു!" അല്ലാഹുവിന്‍റെ നിയമങ്ങൾക്കും പ്രവാചക ചര്യക്കും വിരുദ്ധമായ ഏത് നിബന്ധനയും അസാധുവാണ്, അത് നൂറ് തവണ ആവർത്തിച്ചു വെച്ച നിബന്ധനയാണെങ്കിൽ പോലും.

    ഈ ഹദീസിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട കാര്യം ഇതാണ്:- ഒരാളെ അടിമത്തത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നത് ആരാണോ, അവർക്കാണ് ആ വ്യക്തിയുമായുള്ള 'വലാഅ്' ബന്ധത്തിന് അവകാശമുള്ളത്. കരാർ പ്രകാരം മറ്റ് നിബന്ധനകൾ വെച്ചാലും അത് അല്ലാഹുവിന്‍റെ നിയമത്തിന് വിരുദ്ധമായതിനാൽ അസാധുവായിപ്പോകും.

 ഇസ്‌ലാം അടിമത്ത മോചനത്തിന് പ്രോത്സാഹനം നല്‍കുന്നു.  അടിമകൾക്ക് സ്വതന്ത്രരാകാൻ ഇസ്‌ലാം നൽകിയ വലിയൊരു പടിയാണ് 'മുകാതബ'. യജമാനന് നിശ്ചിത തുക ഗഡുക്കളായി നൽകി മോചനം നേടാൻ ഇതിലൂടെ സാധിക്കുന്നു. ആഇശ رضي الله عنها ബരീറയെ സഹായിച്ചത് ഇത്തരം പുണ്യകർമ്മങ്ങൾക്കുള്ള പ്രോത്സാഹനമാണ്.

    യജമാനന്മാർ തെറ്റായ നിബന്ധന വെച്ചപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم അവരെ പേരെടുത്ത് പറഞ്ഞ് ആക്ഷേപിച്ചില്ല. പകരം മിമ്പറിൽ കയറി പൊതുവായ ഒരു തത്വം പഠിപ്പിച്ചു. തെറ്റ് ചെയ്യുന്നവനെ സമൂഹമധ്യത്തിൽ നാണം കെടുത്താതെ തന്നെ കാര്യം ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്ന ഉന്നതമായ സ്വഭാവമാണിത്. 

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- സ്വന്തമായി സമ്പത്തോ നിശ്ചിത തൊഴിലോ ഇല്ലാത്ത അടിമയുമായും മോചനത്തിനായി കരാറിൽ ഏർപ്പെടുന്നത് അനുവദനീയമാണ്.

2- ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമായ നിബന്ധനകൾ എത്രയധികം ഉണ്ടായാലും അവയെല്ലാം നിയമപരമായി നിലനിൽക്കില്ല (ബാത്വിലാണ്).

3- മോചനത്തിനായുള്ള പണം സമ്പാദിക്കാൻ അടിമ സ്വയം അധ്വാനിക്കുന്നതും, മറ്റുള്ളവരോട് സഹായം തേടുന്നതും, അതിനായി യജമാനൻ സൗകര്യം ചെയ്തുകൊടുക്കുന്നതും അനുവദനീയമാണ്.

4- ഇസ്‌ലാം അടിമത്തത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് അതിൽ നിന്നുള്ള മോചനത്തിനാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നത്. ആഇശ رضي الله عنها ബരീറയെ വിലക്ക് വാങ്ങി മോചിപ്പിച്ചത് ഇത്തരം പുണ്യകർമ്മങ്ങൾക്കുള്ള വലിയ മാതൃകയാണ്.

5- കച്ചവടത്തിലായാലും മറ്റ് കരാറുകളിലായാലും മനുഷ്യർ വെക്കുന്ന നിബന്ധനകൾ ഇസ്‌ലാമിക നിയമങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണെങ്കിൽ അവക്ക് യാതൊരു വിലയുമില്ല.

6- കച്ചവടം, വാങ്ങൽ, വിൽക്കൽ തുടങ്ങിയ ലൗകിക കാര്യങ്ങളാണെങ്കിൽ പോലും അവയുടെ ശറഇയ്യായ വിധികൾ പള്ളിയിൽ വെച്ച് പഠിപ്പിക്കുന്നത് അനുവദനീയമാണ്. നബി صلى الله عليه وسلم മിമ്പറിൽ കയറി ഈ സാമ്പത്തിക നിയമം വിശദീകരിച്ചത് ഇതിന് തെളിവാണ്.

7- തെറ്റ് ചെയ്ത വ്യക്തിയെ സദസ്സിൽ വെച്ച് പേരെടുത്തു പറഞ്ഞ് അപമാനിക്കാതെ, "ചില ആളുകൾക്ക് എന്തുപറ്റി?" എന്ന് പൊതുവായി സംബോധന ചെയ്ത് തിരുത്തൽ നടത്തുന്ന ഉന്നതമായ അധ്യാപന ശൈലി നബി صلى الله عليه وسلم ഈ ഹദീസിലൂടെ കാണിച്ചുതരുന്നു.

8- നന്മയുടെ കാര്യത്തിലും സാമ്പത്തിക പ്രയാസങ്ങളിലും മറ്റുള്ളവരോട് സഹായം തേടുന്നത് തെറ്റല്ലെന്ന് ഈ ഹദീസ് അറിയിക്കുന്നു.