546 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 286 دروس الحديث - കഴിവുള്ളവന്‍ കടം നീട്ടിക്കൊണ്ട് പോകുന്നത് അക്രമമാണ്

 

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ) 

കഴിവുള്ളവന്‍ കടം നീട്ടിക്കൊണ്ട് പോകുന്നത് അക്രമമാണ്

286 - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ: (مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ. فَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَتْبَعْ) .

അബൂ ഹുറൈറ رضي الله عنه നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: അല്ലാഹുവിന്‍റെ റസൂൽ صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "സമ്പന്നൻ (കടം വീട്ടാൻ കഴിവുള്ളവൻ) കടം വീട്ടാതെ നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് അക്രമമാണ്. അതിനാൽ, നിങ്ങളിൽ ഒരാളുടെ കടം വീട്ടാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം (കടം വീട്ടാൻ) കഴിവുള്ള മറ്റൊരാളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടാൽ, അവൻ അത് സ്വീകരിച്ചുകൊള്ളട്ടെ."

• (مَطْلُ الْغَنِيِّ): മറ്റുള്ളവർക്ക് നൽകാനുള്ള അവകാശങ്ങൾ വീട്ടാൻ കഴിവുണ്ടായിട്ടും അത് നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോവുക (അമാന്തിക്കുക).
• (أُتْبِعَ): (കടം വീട്ടാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം) മാറ്റപ്പെട്ടു/കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
• (مَلِيء): കടം വീട്ടാൻ സാമ്പത്തിക ശേഷിയുള്ള സമ്പന്നൻ.

 വിവരണം

 അല്ലാഹു ജനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ വകവെച്ചുനൽകാൻ കൽപ്പിക്കുകയും, അവരുടെ സമ്പത്ത് അന്യായമായി ഭക്ഷിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അല്ലാഹു പറഞ്ഞു: {നിങ്ങൾ അന്യോന്യം നിങ്ങളുടെ സമ്പത്തുകൾ അന്യായമായി ഭക്ഷിക്കരുത്} [അൽ-ബഖറ: 188]. ജനങ്ങളുടെ സമ്പത്ത് നശിപ്പിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശ്യത്തോടെ കടം വാങ്ങുകയും അത് തിരിച്ചുനൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവർക്ക് അല്ലാഹു കഠിനമായ ശിക്ഷ വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.

  ഈ ഹദീസിലൂടെ നബി صلى الله عليه وسلم അറിയിക്കുന്നത്, കടം വീട്ടാൻ കഴിവുള്ളവൻ (സമ്പന്നൻ) അത് നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് അക്രമമാണെന്നാണ്. 'مَطْل' എന്നാൽ കടം വീട്ടുന്നതിൽ വരുത്തുന്ന കാലതാമസവും അനാവശ്യമായ അവധി പറയലുമാണ്. കടം വീട്ടാൻ കഴിവുണ്ടായിട്ടും ഒരാൾ അത് നൽകാതെ നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോയാൽ അവൻ അക്രമി ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "നിങ്ങളിൽ ഒരാളുടെ കടം വീട്ടാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം കഴിവുള്ള ഒരാളിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടാൽ, അവൻ അത് സ്വീകരിച്ചുകൊള്ളട്ടെ." കടം വീട്ടാൻ ആവശ്യമായ സമ്പത്തുള്ള വ്യക്തിയെയാണ് 'مَلِيء' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അതായത്, നിങ്ങൾക്ക് ഒരാളിൽ നിന്ന് കടം കിട്ടാനുണ്ടെങ്കിൽ, ആ കടക്കാരൻ അത് വീട്ടാനായി നിങ്ങളെ മറ്റൊരു സമ്പന്നനിലേക്ക് മാറ്റിയാൽ (അഥവാ ആ സമ്പന്നൻ തരാമെന്ന് ഏറ്റാൽ) കടം നൽകിയ ആൾ അത് സ്വീകരിക്കുകയും തന്‍റെ കടം അയാളിലേക്ക് കൈമാറാൻ സമ്മതിക്കുകയും വേണം.

 ഈ അവസരത്തില്‍, കടം വീട്ടാതെ നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകലിലൂടെ അവൻ അതുവരെ ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്ന അക്രമം അവിടെ അവസാനിക്കുന്നു. അതിനാൽ, അത്തരം സാഹചര്യങ്ങളിൽ കടം നൽകിയ ആൾ ആ കൈമാറ്റം സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. അതിലൂടെ കടം തിരിച്ചുചോദിക്കുന്നതിൽ അയാൾക്ക് ആശ്വാസം ലഭിക്കുകയും കടം വീട്ടുന്ന പ്രക്രിയ എളുപ്പമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, പഴയ കടക്കാരന്‍റെ പക്കൽ തന്നെ കടം ബാക്കിനിൽക്കുന്നതുമൂലം ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന ബുദ്ധിമുട്ടുകള്‍ ഇതിലൂടെ നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

    കടം വീട്ടാൻ കഴിവുള്ളവൻ വാഗ്ദാനങ്ങൾ നൽകി അത് നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് അക്രമമാണ്. എന്നാൽ കടം വീട്ടാൻ തീരെ കഴിവില്ലാത്തവർ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടില്ല. കാരണം അല്ലാഹു അങ്ങനെയുള്ളവർക്ക് സാവകാശം നൽകാൻ കൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്; അല്ലാഹു പറഞ്ഞു: {وَإِنْ كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرُةٌ إِلَى مَيْسَرَةٍ} {ഇനി കടം വാങ്ങിയവൻ പ്രയാസത്തിലാണെങ്കിൽ (അവൻ) ഐശ്വര്യവാനാകുന്നത് വരെ സാവകാശം നൽകുക}-അല്‍ബഖറ:280. കൂടാതെ, സമ്പത്തുകൾ സുരക്ഷിതമാക്കുന്നതിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങളും ഈ ഹദീസിലുണ്ട്.

ഹാഫിള് ഇബ്നു ഹജർ അൽ-അസ്ഖലാനി رحمه الله പറഞ്ഞു: "ഈ ഹദീസിലെ രണ്ടാമത്തെ വാചകം ആദ്യത്തേതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്: കടം വീട്ടാൻ കഴിവുള്ളവൻ അത് നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് അക്രമമാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയതിന് പിന്നാലെ, കടം വീട്ടാൻ ശേഷിയുള്ള മറ്റൊരാളിലേക്ക് അത് മാറ്റപ്പെട്ടാൽ അത് സ്വീകരിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. കാരണം, അത് സ്വീകരിക്കുന്നതിലൂടെ കടം നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നതുവഴി സംഭവിക്കുന്ന അക്രമത്തെ തടയാൻ സാധിക്കും. ചിലപ്പോൾ കടം നൽകിയ ആൾക്ക് ആദ്യത്തെ കടക്കാരനേക്കാൾ എളുപ്പത്തിൽ പുതിയ ആളിൽ നിന്ന് പണം ഈടാക്കാൻ സാധിച്ചേക്കാം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഈ ഹവാല സ്വീകരിക്കുന്നത് അക്രമത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാൻ കടക്കാരനെ സഹായിക്കലുകൂടിയാണ്.

 ഈ ഹദീസിൽ കടം വീട്ടാതെ നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നതിനെതിരെ കടുത്ത മുന്നറിയിപ്പുണ്ട്. ഇപ്രകാരം ചെയ്യുന്നത് വൻപാപമാണോ അല്ലയോ എന്ന കാര്യത്തിൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസമുണ്ട്. എങ്കിലും ഇപ്രകാരം ചെയ്യുന്നവൻ 'ഫാസിഖ്' ആകുമെന്നതാണ് ഭൂരിപക്ഷാഭിപ്രായം. എന്നാൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ഇപ്രകാരം ചെയ്താൽ അവൻ ഫാസിഖ് ആകുമോ എന്നതിലും ചർച്ചകളുണ്ട്. ഹാഫിള് ഇബ്നു ഹജര്‍ رحمه الله തുടരുന്നു: ഒരാൾക്ക് മറ്റൊരാളോട് ബാധ്യതയുള്ള എല്ലാ കാര്യങ്ങളും 'مَطْل' (നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകൽ) എന്ന പരിധിയിൽ വരും. ഭർത്താവിന് ഭാര്യയോടും, യജമാനന് അടിമയോടും, ഭരണാധികാരിക്ക് പ്രജകളോടും തിരിച്ചുമുള്ള ബാധ്യതകൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും.

  കടം വീട്ടാൻ തീരെ കഴിവില്ലാത്തവർ അക്രമികളിൽ ഉൾപ്പെടില്ലെന്ന് ഈ ഹദീസിന്‍റെ പരോക്ഷമായ അർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ഹവാല നിയമപരമായി ശരിയാവുകയും, പിന്നീട് പണം നൽകേണ്ട ആൾ മരണപ്പെടുകയോ പാപ്പരാവുകയോ ചെയ്തതുകൊണ്ട് പണം ലഭിക്കാതാവുകയോ ചെയ്താൽ, കടം നൽകിയ ആൾക്ക് വീണ്ടും പഴയ കടക്കാരനെ സമീപിക്കാൻ അവകാശമില്ല എന്നതിന് ഈ ഹദീസ് തെളിവാണ്. കാരണം, പഴയ കടക്കാരനിലേക്ക് മടങ്ങാൻ അവകാശമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ 'ശേഷിയുള്ളവനിലേക്ക് മാറ്റപ്പെടുക' എന്ന നിബന്ധനക്ക് പ്രസക്തിയുണ്ടാകില്ലായിരുന്നു. ഒരു വസ്തുവിന് പകരമായി മറ്റൊരു വസ്തു നൽകുകയും പിന്നീട് ആ വസ്തു നശിച്ചുപോവുകയും ചെയ്താൽ തിരികെ ചോദിക്കാൻ അവകാശമില്ലാത്തതുപോലെയാണിത്. എന്നാൽ പണം ഈടാക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നാൽ പഴയ കടക്കാരനിലേക്ക് മടങ്ങാമെന്നാണ് ഹനഫി മദ്‌ഹബിന്‍റെ അഭിപ്രായം; അവർ ഇതിനെ 'ضمان' നോട്‌ (ഗ്യാരണ്ടി) ആണ് ഉപമിക്കുന്നത്." ഫത്ഹുൽ ബാരി (4/466).

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- കടം വീട്ടാൻ കഴിവുള്ളവൻ (സമ്പന്നൻ) അത് നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് നിഷിദ്ധമാണ്. തന്‍റെ കടക്കാരന് നൽകാനുള്ള ധനം വീട്ടൽ അവന് നിർബന്ധവുമാണ്.

2- ഈ നിരോധനം കടം വീട്ടാൻ ശേഷിയുള്ള സമ്പന്നർക്ക് മാത്രമുള്ളതാണ്. എന്നാൽ ദരിദ്രനോ, മറ്റു തടസ്സങ്ങൾ കാരണം വീട്ടാൻ കഴിയാത്തവനോ ആണെങ്കിൽ അവൻ ഇതിൽ കുറ്റക്കാരനല്ല.

3- പ്രയാസപ്പെടുന്ന കടക്കാരനെ നിർബന്ധിക്കുന്നതും ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നതും നിഷിദ്ധമാണ്. അവൻ ഐശ്വര്യവാനാകുന്നത് വരെ സാവകാശം നൽകാന്‍ ഖുര്‍ആന്‍ അറിയിക്കുന്നുണ്ട്. കാരണം കടം വീട്ടൽ നിർബന്ധമായിട്ടുള്ളത് കഴിവുള്ളവനാണ്; കഴിവില്ലാത്തവനെ കടത്തിന്‍റെ പേരിൽ പിന്തുടരുന്നതും പ്രയാസപ്പെടുത്തുന്നതും പാടില്ലാത്തതാണ്.

4- കടം വാങ്ങിയവൻ അത് മര്യാദയോടെ വീട്ടണമെന്നും, കടം നൽകിയവൻ അത് മര്യാദയോടെ തിരിച്ചുചോദിക്കണമെന്നും, കഴിവുള്ള ഒരാളിലേക്ക് കടം മാറ്റപ്പെട്ടാൽ കടം നല്‍കിയവന്‍ അത് സ്വീകരിക്കണമെന്നും ഈ ഹദീസിന്‍റെ വിശദീകരണത്തില്‍ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം.

5- കടക്കാരൻ, കടം നൽകിയ ആളെ (സമ്പന്നനായ) മറ്റൊരു വ്യക്തിയിലേക്ക്  മാറ്റിയാൽ, അത് സ്വീകരിക്കൽ നിർബന്ധമാണെന്നാണ് ഹദീസിന്‍റെ ബാഹ്യാർത്ഥം.

6- ഇതിന്‍റെ പരോക്ഷമായ അർത്ഥം ഇതാണ്: പണം വീട്ടാൻ കഴിവില്ലാത്ത ഒരാളിലേക്കാണ് മാറ്റുന്നതെങ്കിൽ അത് സ്വീകരിക്കാൻ കടം നൽകിയ ആൾക്ക് ബാധ്യതയില്ല.

7- 'مَلِيء' (കഴിവുള്ളവൻ) എന്നതിന് പണ്ഡിതന്മാർ മൂന്ന് നിബന്ധനകൾ നൽകുന്നു: 

(1) കടം വീട്ടാൻ സാമ്പത്തിക ശേഷിയുണ്ടാകണം. 

(2) വാഗ്ദാനങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവനാകണം (നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നവനാകരുത്).

(3) നിയമപരമായി വിളിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നവനാകണം.

8- ഈ രണ്ട് വാചകങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇതാണ്: കടം നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് കടക്കാരൻ ചെയ്യുന്ന അക്രമമായതുകൊണ്ട്, കടം നൽകിയ ആൾ ആ അക്രമം അവസാനിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കണം. അതിനായി പ്രയാസമില്ലാത്ത മറ്റൊരാളിലേക്ക് (مَلِيء) കടം മാറ്റുന്നത് അദ്ദേഹം സ്വീകരിക്കണം.

9- കടം നൽകാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം പഴയ കടക്കാരനിൽ നിന്ന് മാറി പുതിയ ആളിലേക്ക് പൂർണ്ണമായി മാറുന്നു എന്നാണ് ഹദീസിന്‍റെ ബാഹ്യാർത്ഥം.

10- ഹൃദയങ്ങൾ തമ്മിൽ അകലാൻ കാരണമാകുന്ന കാര്യങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ ഈ ഹദീസ് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം നൽകുന്നു. കടം വീട്ടാതെ നീട്ടിക്കൊണ്ടുപോകുന്നത് ഒഴിവാക്കാൻ കൽപ്പിച്ചതിലെ യുക്തിയും അതാണ്.