538 ദുറൂസുല്‍ ഹദീസ് - ഉംദതുല്‍ അഹ്കാം- ഹദീസ് 278 دروس الحديث - വിലപേശലും വസ്തു വില്‍ക്കുമ്പോള്‍ അത് കൈമാറാന്‍ സമയം നിശ്ചയിക്കലും

 

 

عمدة الأحكام من كلام خير الأنام صلى الله عليه وسلم
المؤلف: عبد الغني بن عبد الواحد بن علي بن سرور المقدسي الجماعيلي الدمشقي الحنبلي، 

أبو محمد، تقي الدين (المتوفى: 600هـ) 

വിലപേശലും 

വസ്തു വില്‍ക്കുമ്പോള്‍ 

അത് കൈമാറാന്‍ സമയം നിശ്ചയിക്കലും

278 - عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رضي الله عنهما (أَنَّهُ كَانَ يَسِيرُ عَلَى جَمَلٍ فَأَعْيَا، فَأَرَادَ أَنْ يُسَيِّبَهُ. فَلَحِقَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَدَعَا لِي، وَضَرَبَهُ. فَسَارَ سَيْراً لَمْ يَسِرْ مِثْلَهُ. ثُمَّ قَالَ: بِعْنِيهِ بِوُقِيَّةٍ. قُلْتُ: لا. ثُمَّ قَالَ: بِعْنِيهِ. فَبِعْتُهُ بِأُوقِيَّةٍ. وَاسْتَثْنَيْتُ حِمْلانَهُ إلَى أَهْلِي. فَلَمَّا بَلَغْتُ: أَتَيْتُهُ بِالْجَمَلِ. فَنَقَدَنِي ثَمَنَهُ. ثُمَّ رَجَعْتُ. فَأَرْسَلَ فِي إثْرِي. فَقَالَ: أَتُرَانِي مَاكَسْتُكَ لآخُذَ جَمَلَكَ؟ خُذْ جَمَلَكَ وَدَرَاهِمَكَ. فَهُوَ لَكَ)

ജാബിർ ബിൻ അബ്ദില്ല رضي الله عنهما നിവേദനം ചെയ്യുന്നു: "അദ്ദേഹം തന്‍റെ ഒട്ടകപ്പുറത്ത് സഞ്ചരിക്കുകയായിരുന്നു, അപ്പോൾ അത് തളർന്നു (ക്ഷീണിച്ചു). അതിനാൽ അതിനെ അവിടെ ഉപേക്ഷിച്ചുവിടാൻ അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചു. അപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم എന്‍റെ അടുത്തെത്തുകയും എനിക്കുവേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും ആ ഒട്ടകത്തെ അടിക്കുകയും ചെയ്തു. അതിനുശേഷം അത് മുമ്പൊരിക്കലും നടന്നിട്ടില്ലാത്ത വേഗതയിൽ നടക്കാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: 'ഇതിനെ ഒരു ഊഖിയക്ക് (സ്വർണ്ണ നാണയം) എനിക്ക് വിൽക്കുക.' ഞാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇല്ല.' നബി صلى الله عليه وسلم വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'ഇതിനെ എനിക്ക് വിൽക്കുക.' അങ്ങനെ ഒരു ഊഖിയക്ക് ഞാനത് വിറ്റു. എന്‍റെ വീട്ടിലെത്തുന്നത് വരെ അതിന്മേൽ യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള അനുവാദം ഞാൻ നിബന്ധനയായി വെച്ചു. ഞാൻ മദീനയിലെത്തിയപ്പോൾ ഒട്ടകവുമായി നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ അടുത്തെത്തി. അവിടുന്ന് എനിക്ക് അതിന്‍റെ വില നൽകി. ഞാൻ മടങ്ങിയപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم എന്‍റെ പിന്നാലെ ഒരാളെ അയച്ചു (എന്നെ വിളിച്ചു). എന്നിട്ട് ചോദിച്ചു: 'നിന്‍റെ ഒട്ടകത്തെ വാങ്ങാനാണ് ഞാൻ വിലപേശിയതെന്ന് നീ കരുതുന്നുണ്ടോ? നിന്‍റെ ഒട്ടകവും ഈ പണവും നീ തന്നെ എടുത്തുകൊള്ളുക. അത് നിനക്കുള്ളതാണ്.'"

• أَعْيَا : ക്ഷീണിച്ചു / തളർന്നു.

• يُسَيِّبَهُ : അതിനെ അതിന്‍റെ വഴിക്ക് ഉപേക്ഷിച്ചുവിടുക.

• حِمْلانَهُ إلَى أَهْلِي: വീട്ടിലെത്തുന്നത് വരെ എന്നെ ചുമക്കുക (യാത്ര ചെയ്യുക) എന്നത്.

• أَتُرَانِي : നീ കരുതുന്നുണ്ടോ?

• مَاكَسْتُكَ : ഞാന്‍ നിന്നോട്  വിലപേശിയത് (വില കുറക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത്).

വിവരണം

    നബി صلى الله عليه وسلم തന്‍റെ അനുചരന്മാരുടെ (സ്വഹാബികൾ) സാമ്പത്തികാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും അവരുടെ പ്രയാസങ്ങളെക്കുറിച്ചും ബോധവാനായിരുന്നു. പലപ്പോഴും അവരുടെ അഭിമാനം മുറിപ്പെടാത്ത വിധത്തിൽ അവരെ സഹായിക്കാനായി നബി صلى الله عليه وسلم ചില തന്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിക്കാറുണ്ടായിരുന്നു.

    ഈ ഹദീസിൽ ജാബിർ ബിൻ അബ്ദില്ല رضي الله عنهما തന്‍റെ ഒരു യാത്രയെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. മക്ക വിജയത്തിന് ശേഷം മദീനയിലേക്ക് മടങ്ങുന്ന യാത്രയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ഒട്ടകം ക്ഷീണിച്ചു തളർന്നത്. അത് നടക്കാൻ വയ്യാതെ ആയപ്പോൾ അതിനെ മരുഭൂമിയിൽ ഉപേക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഉദ്ദേശിച്ചു. അപ്പോഴാണ് നബി صلى الله عليه وسلم അവിടേക്ക് എത്തുന്നത്. നബി صلى الله عليه وسلم ആ ഒട്ടകത്തിന് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും അതിനെ ഒന്ന് അടിക്കുകയും ചെയ്തു. അതോടെ ഒട്ടകത്തിന് വലിയ കരുത്തും വേഗതയും ലഭിച്ചു.

    തുടർന്ന് നബി صلى الله عليه وسلم ജാബിര്‍ رضي الله عنهما യോട് ആ ഒട്ടകത്തെ ഒരു 'ഊഖിയ' ക്ക് (ഏകദേശം 40 ദിർഹം അല്ലെങ്കിൽ 201 ഗ്രാം വെള്ളി) വിൽക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ആദ്യം ജാബിർ رضي الله عنهما വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും നബി صلى الله عليه وسلم വീണ്ടും ചോദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചു. എന്നാൽ മദീന എത്തുന്നത് വരെ ആ ഒട്ടകപ്പുറത്ത് യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള അനുവാദം അദ്ദേഹം ഒരു നിബന്ധനയായി വെച്ചു. മദീനയിലെത്തിയപ്പോൾ ജാബിർ رضي الله عنهما ഒട്ടകത്തെ നബി صلى الله عليه وسلم ക്ക് കൈമാറുകയും നബി صلى الله عليه وسلم അതിന്‍റെ വില നൽകുകയും ചെയ്തു.

    ജാബിർ رضي الله عنهما അവിടെ നിന്നും മടങ്ങിയപ്പോൾ നബി صلى الله عليه وسلم ഒരാളെ അയച്ച് അദ്ദേഹത്തെ തിരികെ വിളിച്ചു. നബി صلى الله عليه وسلم പറഞ്ഞു: "നിന്‍റെ ഒട്ടകത്തെ വാങ്ങാനാണ് ഞാൻ വിലപേശിയതെന്ന് നീ കരുതുന്നുണ്ടോ? നിന്‍റെ ഒട്ടകവും ഈ പണവും നീ തന്നെ എടുത്തുകൊള്ളുക. അത് നിനക്കുള്ളതാണ്." സത്യത്തിൽ ജാബിര്‍ رضي الله عنهما ക്ക്  സാമ്പത്തികമായി ഒരു സഹായം നൽകാൻ വേണ്ടിയാണ് നബി صلى الله عليه وسلم ഇങ്ങനെയൊരു കച്ചവടം നടത്തിയത്. തന്‍റെ പിതാവ് ഉഹ്‌ദ് യുദ്ധത്തിൽ രക്തസാക്ഷിയായതിന് ശേഷം സഹോദരിമാരെ സംരക്ഷിക്കേണ്ട വലിയ ഉത്തരവാദിത്തം ജാബിര്‍ رضي الله عنهما ക്കുണ്ടായിരുന്നു. തന്‍റെ അനുചരന്മാരുടെ അവസ്ഥകൾ മനസ്സിലാക്കി അവരോട് നബി صلى الله عليه وسلم പുലർത്തിയിരുന്ന കരുണയുടെയും സ്നേഹത്തിന്‍റെയും വലിയ ഉദാഹരണമാണിത്.

    നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ വിശാലമനസ്കതക്കും സൽസ്വഭാവത്തിനും ലളിതമായ പെരുമാറ്റത്തിനും ഇതൊരു വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. തന്‍റെ ജീവിതത്തിൽ ഇത്തരം ഉന്നതമായ ഒട്ടനവധി നിലപാടുകൾ അവിടുന്ന് സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

    കച്ചവട കരാർ ഉറപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് തന്‍റെ ചരക്ക് വിൽപനക്ക് വെക്കുന്ന വ്യക്തിയുമായി വിലപേശുന്നതും, വാങ്ങുന്നയാൾ വില പറഞ്ഞു തുടങ്ങുന്നതും അനുവദനീയമാണെന്ന് ഈ ഹദീസ് വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൂടാതെ, കച്ചവടം സാധുവാകാൻ വസ്തു ഉടൻ കൈമാറണം എന്നത് നിബന്ധനയല്ലെന്നും ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. കച്ചവടം നടത്തുന്ന സമയത്തെ കരാറിനും നിബന്ധനകള്‍ക്കും അനുസരിച്ച് അവ കൈമാറിയാല്‍ മതി. 

ഹദീസില്‍ നിന്നുള്ള പാഠങ്ങള്‍

1- ഉടമസ്ഥൻ വിൽക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ലെങ്കിൽ പോലും ഒരു സാധനം വാങ്ങാൻ താല്പര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതും വിലപേശുന്നതും അനുവദനീയമാണ്.

2- വിറ്റ സാധനം നിശ്ചിത കാലത്തേക്ക് ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശം കരാറിൽ നിബന്ധനയായി വെക്കാവുന്നതാണ്.

3- കച്ചവട വസ്തു കൈമാറുന്ന സമയത്താണ് അതിന്‍റെ വില നൽകേണ്ടത് എന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.

4- ഒട്ടകത്തെ അല്ലെങ്കില്‍ വാഹനം വിൽക്കുകയും എന്നാൽ നിശ്ചിത ദൂരം അല്ലെങ്കില്‍ ദിവസം വരെ അതിൽ യാത്ര ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം തന്നിൽ തന്നെ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് അനുവദനീയമാണ്.

5- കച്ചവടത്തിന്‍റെ അടിസ്ഥാന ലക്ഷ്യത്തിന് വിരുദ്ധമല്ലാത്ത നിബന്ധനകൾ വെച്ചാൽ കച്ചവടവും ആ നിബന്ധനയും സാധുവാകും.

6- സൈന്യത്തലവനോ നേതാവോ സൈന്യത്തിന്‍റെ പിന്നിലായി സഞ്ചരിക്കുന്നത് ദുർബലരെയും വഴിയിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോയവരെയും സഹായിക്കാൻ ഉചിതമാണ്.

7- തന്‍റെ ഉമ്മത്തിനോടുള്ള നബി صلى الله عليه وسلم യുടെ ദയയും വാത്സല്യവും ഇതിൽ പ്രകടമാണ്. ജാബിര്‍ رضي الله عنهما യുടെ അവസ്ഥ കണ്ടപ്പോൾ പ്രാർത്ഥനയിലൂടെയും ഒട്ടകത്തെ തട്ടുന്നതിലൂടെയും അവിടുന്ന് അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചു.

8- തീരെ നടക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒട്ടകത്തെ നബി صلى الله عليه وسلم തട്ടിയപ്പോൾ അത് അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് അവിടുന്ന് അല്ലാഹുവിന്‍റെ സത്യസന്ദേശവാഹകനാണെന്നതിന്‍റെ വലിയൊരു തെളിവാണ്.

9- നബി صلى الله عليه وسلم ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടും ആദ്യം ഒട്ടകത്തെ വിൽക്കാൻ ജാബിർ رضي الله عنهما തയ്യാറാകാതിരുന്നത് പാപമോ അനുസരണക്കേടോ അല്ല. കാരണം ആ ആവശ്യം ഒരു നിർബന്ധിത ഉത്തരവായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് താല്പര്യപ്രകാരം തീരുമാനിക്കാവുന്ന ഒന്നായിരുന്നു.

10- ഭരണാധികാരിക്കും തന്‍റെ കീഴിലുള്ളവരുമായി കച്ചവടത്തിലേർപ്പെടുന്നത് അനുവദനീയമാണ്.